متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیا

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :
(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
 
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
 
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته:جغرافیا  گرایش: جغرافیای سیاسی
 
عنوان:
مقایسه تطبیقی تأثیرگذاری مؤلفه های ژئوپلتیک بر منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران
 
تابستان 1394

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده………………………………………………………………………………………………………………………………..1
فصل اول. کلیات تحقیق 
1-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….3
1-2- بیان مسئله………………………………………………………………………………………………………………….4
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………………………7
1-4- سوال تحقیق………………………………………………………………………………………………………………7
1-5- فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………………………….8
1-6 – اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………8
1-7- قلمرو تحقیق……………………………………………………………………………………………………………..8
1-7-1-قلمرو زمانی تحقیق………………………………………………………………………………………………….8
1-7-2- -قلمرو مکانی تحقیق……………………………………………………………………………………………..9
1-7-3- قلمرو مو ضوعی تحقیق………………………………………………………………………………………….9
1-8- پیشینه ی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………9
1-9- روش و ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………………………………………………….10
1-10- سازماندهی تحقیق…………………………………………………………………………………………………….10
1-11- محدودیتهای تحقیق………………………………………………………………………………………………….11
1-12- تعاریف واژگان تحقیق………………………………………………………………………………………………11
1-12-1-منطقه گرایی………………………………………………………………………………………………………….11
1-12-2- جمهوری اسلامی ایران………………………………………………………………………………………….11
1-12-3- غرب اسیا……………………………………………………………………………………………………………12
1-12-4- عوامل ژئوپولیتیک………………………………………………………………………………………………..12
فصل دوم:ادبیات تحقیق 
2-1- مفهوم منطقه………………………………………………………………………………………………………………14
2-1-1- معیار جغرافیایی …………………………………………………………………………………………………….14
2-1-2- معیار نظامی  سیاسی………………………………………………………………………………………………..14
2-1-3- معیار اقتصادی ………………………………………………………………………………………………………14
2-1-4- معیار مبادلات…………………………………………………………………………………………………………15
2-2- دیدگاههای مختلف درمورد امنیت منطقه ای………………………………………………………………….15
2-3- نگرش نوواقع گرایی…………………………………………………………………………………………………..16
2-4- منطقه گرایی Regionalism ………………………………………………………………………………………..17
2-5- تاریخچه منطقه گرایی…………………………………………………………………………………………………19
2 – 5 – 1 منطقه گرایی به سه صورت تجلی می یابد………………………………………………………………20
2-6- مفهوم قدرت منطقه ای………………………………………………………………………………………………..22
2-6-1- نظم هژمونیک ……………………………………………………………………………………………………….26
2-6-2- نظم موازنه ای ……………………………………………………………………………………………………….26
2-6-3-نظم کنسرتی……………………………………………………………………………………………………………26
2-6-4- نظم امنیت دسته جمعی……………………………………………………………………………………………26
2-6-5- نظم جامعه امنیتی تکثرگرا………………………………………………………………………………………..26
2-7- مفهوم منطقه‌گرایی در عصر جهانی شدن……………………………………………………………………….27
2-8- مفهوم ژئوکالچر(geo  culture)………………………………………………………………………………..30
2-9-مفهوم ژئوپولتیک……………………………………………………………………………………………………….31
2-10-مفهوم ژئواکونومی……………………………………………………………………………………………………..32
2-11-مفهوم قدرت و روابط بین‏ الملل در قرن بیست و یکم……………………………………………………33
2-12- همگرایی و واگرایی………………………………………………………………………………………………….34
2-13- همگرایی منطقه ای……………………………………………………………………………………………………35
2-14- درجات همگرایی……………………………………………………………………………………………………..37
2-14-1- مشترک المنافع……………………………………………………………………………………………………..37
2-14-2- کنفدراسیون…………………………………………………………………………………………………………37
2-14-3- فدراسیون…………………………………………………………………………………………………………….38
2-14-4- اتحادیه………………………………………………………………………………………………………………..38
2-15- سازمان منطقه ای………………………………………………………………………………………………………38
2-16- سازمانهای بین المللی………………………………………………………………………………………………..39
2-16-1- تعریف سازمانهای بین المللی ……………………………………………………………………………….39
2-16-2- ویژگیهای سازمانهای بین المللی ……………………………………………………………………………39
2-17- شخصیت بین المللی سازمانهای بین المللی …………………………………………………………………40
2-18- آثار حقوقی کسب شخصیت بین المللی سازمانها………………………………………………………….40
2-19- صلاحیت سازمانهای بین المللی…………………………………………………………………………………40
2-19-1- صلاحیت تصریح شده سازمانهای بین المللی…………………………………………………………..40
2-19-2- صلاحیت ضمنـِی سازمانهای بین المللی………………………………………………………………….40
2-19-3- طریق استخراج صلاحیت ضمنی سازمانهای بین المللی……………………………………………..41
2-20- عضویت در سازمانهای بین الملل ………………………………………………………………………………41
2-20-1- وضعیت عضویت دولتها سازمانهای بین المللی…………………………………………………………41
2-20-2- مزایا و مصونیت های سازمانهای بین المللی ……………………………………………………………41
2-21- طبقه بندی سازمانهای بین المللی………………………………………………………………………………..42
2 – 21 – 1 – از نظر جغرافیا……………………………………………………………………………………………….42
2 – 21 – 2 – از نظر اهداف………………………………………………………………………………………………..42
2 – 21 – 3 از نظر اختیارات………………………………………………………………………………………………..42
2 – 21 – 4 از نظر نوع اعضاء………………………………………………………………………………………………42
2-22-تقسیم بندی سازمانهای جهانی به سازمان ملل از نظر تخصصی……………………………………….42
2-23- سازمانهای خارج از سازمان ملل ………………………………………………………………………………..42
2-24- سازمانهای غیر دولتی………………………………………………………………………………………………..43
2-25- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی…………………………………………………………………………………43
2-25-1- سازمان‌های بین‌المللی بین‌الدولی…………………………………………………………………………….43
2-25-2- سازمان‌های بین‌المللی غیر دولتی…………………………………………………………………………….44
2-26- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی بر اساس تعداد اعضا…………………………………………………..48
2-26-1- سازمان‌های بین‌المللی جهانی…………………………………………………………………………………48
2- 26-2- سازمان‌های بین‌المللی منطقه‌ای……………………………………………………………………………..48
2-27- اقسام سازمان‌های بین‌المللی منطقه‌ای………………………………………………………………………….49
2-27-1- سازمان‌های منطقه‌ای باز………………………………………………………………………………………..49
2-27-2- سازمان‌های منطقه‌ای نیمه باز یا نیمه بسته………………………………………………………………..49
2-27-3- سازمان‌های منطقه‌ای بسته……………………………………………………………………………………..49
2-28- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی بر اساس نوع فعالیت…………………………………………………..50
2-28-1- سازمان‌های بین‌المللی با صلاحیت عام …………………………………………………………………..50
2-28-2- سازمان‌های بین‌المللی با صلاحیت خاص ……………………………………………………………….50
2-29- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی بر اساس هدف…………………………………………………………..50
2-29-1- سازمانهای بین‌المللی با هدف همکاری……………………………………………………………………50
2-29-2- سازمانهای بین‌المللی با هدف وحدت (فراملی یا فوق‌ملی)…………………………………………51
2-29-3- شخصیت حقوقی سازمان‌های بین‌المللی………………………………………………………………….51
2-30- سطوح نظام بین الملل……………………………………………………………………………………………….55
2-30-1- سطح نظام جهانی…………………………………………………………………………………………………55
2- 30-2-سطح نظام مسلط………………………………………………………………………………………………….55
2-30-3- سطح نظام­های منطقه­ای…………………………………………………………………………………………55
2-31- انواع نظام های بین المللی………………………………………………………………………………………….55
2-32-جایگاه جمعیت در ژئوپلیتیک……………………………………………………………………………………..56
2-33-عوامل فرهنگی تاثیر گذار بر روابط بین الملل منطقه ای…………………………………………………..57
فصل سوم :مواد و روش ها 
3-1- محیط شناسی تحقیق…………………………………………………………………………………………………..60
3-1-1- موقعییت ژئوپلیتیک ایران…………………………………………………………………………………………60
3-2- حوزه های ژئوپلیتیک و ژئواکونومیکی مجاور ایران ……………………………………………………….65
3-2-1-حوزه ژئوپلیتیک دریای خزر……………………………………………………………………………………..65
3-2-2- حوزه ژئوپلیتیک خلیج فارس…………………………………………………………………………………..65
3- 2-3- حوزه ژئوپلیتیک قفقاز آناتولی ……………………………………………………………………………….65
3-2-4- حوزه ژئوپلیتیک دریای عمان و اقیانوس هند……………………………………………………………..65
3-2-5- حوزه ژئوپلیتیک فلات ایران…………………………………………………………………………………….65
3-2-6-  حوزه ژئوپلیتیک آسیای مرکزی ………………………………………………………………………………65
3-3- عناصر ژئوپلتیک  تاثیرگذار بر سیاست منطقه گرائی جمهوری اسلامی ایران……………………….66
3-3-1- جغرافیای طبیعی ……………………………………………………………………………………………………66
3-3-2-  ژئوکالچر ایران و تاثیر آن در منطقه(ژئوپلیتیک فرهنگی)…………………………………………….67
3-3-3- ژئواکونومی ایران و نقش آن در منطقه ……………………………………………………………………..68
3-3-4- جایگاه هیرو پولیتیک………………………………………………………………………………………………71
3-4- عوامل اجتماعی………………………………………………………………………………………………………….72
3-4-1- قومیّت………………………………………………………………………………………………………………….72
3-4-2- ساختار قومی و توزیع فضایی جمعیت در ایران………………………………………………………….73
3-4-2-1- ایلات بلوچه……………………………………………………………………………………………………..74
3-4-2-2- طوایف براهوئی………………………………………………………………………………………………….74
3-4-2-3- اقوام ترک………………………………………………………………………………………………………….74
3-4-2-4- کردها……………………………………………………………………………………………………………….74
3-4-2-5- لرها و لک ها…………………………………………………………………………………………………….75
3-4-2-6- ایلات عرب……………………………………………………………………………………………………….75
3-5-آذری ها……………………………………………………………………………………………………………………..75
3-6-کردها…………………………………………………………………………………………………………………………76
3-7-عرب ها……………………………………………………………………………………………………………………..78
3-8-بلوچ ها………………………………………………………………………………………………………………………79
3-9-ترکمن ها………………………………………………………………………………………………………………….79
3-10- تهدیدات ناشی از تنوع و تعدد قومی…………………………………………………………………………..81
3-10-1- منازعات قومی……………………………………………………………………………………………………..81
3-11- نیروهای همگرایی…………………………………………………………………………………………………….82
3-11-1 دفاع وحراست از تمامیت ارضی………………………………………………………………………………82
3-12- فرصت های ناشی از تنوع قومی…………………………………………………………………………………83
3-12-1- تعدد قومی یا تکثر فرهنگی……………………………………………………………………………………83
3-12-2- تنوع قومی و توسعه حوزه تأثیر ملی……………………………………………………………………….84
3-12-3- تنوع قومی عامل توزیع فضایی جمعیت…………………………………………………………………..85
3-12-4- تنوع قومی عامل رقابت بین اقوام……………………………………………………………………………85
3-12-5- قومیت های فرامرزی و قابلیت تعاملات اقتصادی…………………………………………………….85
3-13-انطباق حوزه هاى ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک و جایگاه منطقه و ایران………………………….86
3-14-قومیت و نژاد در غرب آسیا………………………………………………………………………………………..88
3-15- جمعیت ایران در گذر زمان………………………………………………………………………………………..88
3-16- زبان‌های ایران………………………………………………………………………………………………………….90
3-17-آمارهای زبانی…………………………………………………………………………………………………………..92
3-18- تمدن ایرانی و تکثر فرهنگی ……………………………………………………………………………………..95
3-19- معرفی کوتاه قومیتهای مرزنشین ایران ومیزان مجانست اقوام کشورهای مجاور………………..95
3-19-1- آذری ها …………………………………………………………………………………………………………….95
3-19-2- کردها………………………………………………………………………………………………………………….96
3-19-3- عرب ها………………………………………………………………………………………………………………96
3-19-4- بلوچ ها……………………………………………………………………………………………………………….97
3-19-5- ترکمن ها…………………………………………………………………………………………………………….98
3-20- مرزهای سیاسی ایران خشکی و آبی……………………………………………………………………………98
3-21- ویژگی های قدرت منطقه ای……………………………………………………………………………………..101
3-21-1- منابع قدرت…………………………………………………………………………………………………………101
3-21-2- نفوذ در منطقه………………………………………………………………………………………………………104
3-21-3-تاثیر گذاری منطقه ای…………………………………………………………………………………………….107
3-21-4- پذیرش از سوی سایر دولت ها………………………………………………………………………………108
3-22- موافقت نامه تجارت منطقه ای……………………………………………………………………………………109
3-22-1- منافع موافقت‌نامه تجاری……………………………………………………………………………………….109
3-22-2- «هزینه‌های» موافقت‌نامه تجاری………………………………………………………………………………110
3-23- سودمندی تجارت آزاد با همسایگان و در منطقه…………………………………………………………..111
3-24- منافع سیاسی- امنیتی تجارت آزاد با همسایگان…………………………………………………………….113
3-25- روش های پژوهش در علوم رفتاری ………………………………………………………………………….114
3-25-1 – دسته بندی روش های تحقیق بر اساس هدف…………………………………………………………114
3-25-1-1- تحقیق بنیادی…………………………………………………………………………………………………..114
3-25-1-2- تحقیق کاربردی………………………………………………………………………………………………..114
3-26- دسته بندی روش های تحقیق بر اساس نحوه گردآوری داده ها………………………………………114
3-26-1 – تحقیق توصیفی یا غیر آزمایشی…………………………………………………………………………….115
3-26-2- تحقیق پیمایشی (Survey Research)……………………………………………………………………..115
3-26-2- 1- روش مقطعی (Cross Sectional)…………………………………………………………………….115
3-26-2- 2- روش طولی (Longitudinal)……………………………………………………………………………115
3-26-2- 3- روش دلفی (Delphi Technique)…………………………………………………………………….115
3-27- تحقیق همبستگی (Correlational Research)……………………………………………………………..115
3-27-1- همبستگی دو متغیری…………………………………………………………………………………………….116
3-27-2- تحلیل رگرسیون…………………………………………………………………………………………………..116
3-27-3- تحلیل کوواریانس…………………………………………………………………………………………………116
3-28- تحقیق پس رویدادی (Ex-Post Facto)……………………………………………………………………116
3-29- تحقیق آزمایشی………………………………………………………………………………………………………..116
3-30- روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………117
3-31- متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………………………………………   
3-31-1- متغیر مستقل………………………………………………………………………………………………………..
3-31-2-متغیروابسته…………………………………………………………………………………………………………..
فصل چهارم:یافته های تحقیق
  117
  117
  117
4-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….120
4-2- تجارب همگرایی……………………………………………………………………………………………………….124
4-2-1-همگرایی در اروپای غربی…………………………………………………………………………………………124
4-2-2- همگرایی در آسیای جنوب شرقی……………………………………………………………………………..125
4-3- اهمیت جغرافیای ایران در منطقه غرب آسیا……………………………………………………………………125
4-4- ایران پل منطقه ای………………………………………………………………………………………………………126
4-5- ایران منطقه ای در گذر زمان………………………………………………………………………………………..128
4-6- غرب آسیا و نقش جغرافیایی ایران در منطقه………………………………………………………………….129
4-7- جایگاه استراتژیک و ژئواکونومیک ایران………………………………………………………………………..133
4-7-1- موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقه غرب آسیا و جهان بعد از 11 سپتامبر ………………………136
4-8- دلایل اهمیت ژئواستراتژیک ایران در قرن 21 (هارتلند انرژی)………………………………………….141
4-9- نظریه بیضی استراتژیک جفری کمپ…………………………………………………………………………….143
4-10- هلال خصیب…………………………………………………………………………………………………………..144
4-11- اهمیت ژئوکالچر ایران………………………………………………………………………………………………144
4-12-تحلیل وضعیت جهان اسلام………………………………………………………………………………………..145
4-12-1-ریملند شیعی و نقش جمهوری اسلامی ایران در تمدن اسلامی……………………………………145
4-13- بیداری اسلامی، و تغییر ژئوپلیتیک منطقه…………………………………………………………………….147
4-13-1- سقوط صدام………………………………………………………………………………………………………..147
4-13-2- جنگ سی و سه روزه……………………………………………………………………………………………147
4-13-3- انقلاب در کشورهای عربی……………………………………………………………………………………148
4-13-4- سناریوهای مربوط به “میدان نبرد تمدنی”……………………………………………………………….149
4-14- سناریوی “ایران به مثابه قدرت مسلط منطقه ای”(ژئوکالچر)………………………………………….150
4-15- اکو (ECO)……………………………………………………………………………………………………………..150
4-16-زمینه‌های همگرایی اقتصادی در اکو……………………………………………………………………………..151
4-16-1- مشابهت نظامهای اقتصادی…………………………………………………………………………………….151
4-16-2- مکمّل بودن اقتصاد کشورهای منطقه اکو………………………………………………………………….152
4-16-3- الگوی تجارت خارجی کشورها……………………………………………………………………………..152
4-17- بازار مشترک اسلامی خاورمیانه………………………………………………………………………………….154
4-17-1- زمینه ها………………………………………………………………………………………………………………154
4-17-1-1- منابع و ذخایر…………………………………………………………………………………………………..154
4-17-1-2-بازار منطقه ای خاورمیانه و آسیای مرکزی…………………………………………………………….154
4-17-1-3- راههای ارتباطی و حمل و نقل…………………………………………………………………………..154
4-17-2- مراحل تشکیل بازار مشترک اسلامی در خاورمیانه…………………………………………………….154
4-17-3- مزایای ایجاد بازار مشترک اسلامی در غرب آسیا………………………………………………………154
4-18- بررسی موقعیت و چالش ها ی ژئوپلتیک درایران و غرب آسیا……………………………………….155
4-19- موانع  همگرایى جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا و جهان اسلام……………………………..161
 4-19-1- استبداد داخلى…………………………………………………………………………………………………….161
4-20- اختلافات سیاسى……………………………………………………………………………………………………..162
4-21- ملى‌گرایی افراطی……………………………………………………………………………………………………..163
4-22- رقابت‌ به‌جای همکاری……………………………………………………………………………………………..164
4-23- بى‌ثباتى سیاسى………………………………………………………………………………………………………..165
4-24- استعمار خارجی……………………………………………………………………………………………………….166
4-25- صهیونیسم……………………………………………………………………………………………………………….167
فصل پنجم:تجزیه و تحلیل،ارزیابی فرضیه و نتیجه گیری 
5-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….169
5-2- ارزیابی فرضیه تحقیق………………………………………………………………………………………………….170
5-2-1- ارزیابی فرضیه اول………………………………………………………………………………………………….170
5-2-2- ارزیابی فرضیه دوم…………………………………………………………………………………………………171
5-3- نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………….173
5-4- پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………175
5-4-1- پیشنهادات نظری…………………………………………………………………………………………………….175
5-4-2- پیشنهادات کاربردی………………………………………………………………………………………………..179
5-5- مقایسه دو تحقیق……………………………………………………………………………………………………….179
منابع وماخذ 
منابع فارسی………………………………………………………………………………………………………………………..182
منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………..185
منابع اینترنتی……………………………………………………………………………………………………………………….188
چکیده انگلیسی (Absract) ……………………………………………………………………………………………….189

 

  
فهرست جداول 
عنوانصفحه 
3-1- نتایج سرشماری جمعیت1390…………………………………………………………………………………..89 
3 -2- شاخصهای جمعیتی سال 1390…………………………………………………………………………………90 
3-3- ترکیب زبانی مردم ایران2008……………………………………………………………………………………92 
3-4- ترکیب زبانی مردم ایران2006……………………………………………………………………………………93 
3-5- جمعیت استانهای ایران بر پایه سرشماری سال‌های ۱۳۸۵‏، برآورد سال ۱۳۸۹‏و ۱۳۹۰ خورشید…….94 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

فهرست نمودارها
عنوانصفحه
2-1 – سهم جمعیتی هر یک از مناطق جغرافیایی دنیا از کل جمعیت دنیا………………………………….57
3-1- تولیدات نفتی جهان…………………………………………………………………………………………………..70
3-2- منابع تامین کننده انرژی جهان…………………………………………………………………………………….70
3-3- الگوی مصرف انرژی های اولیه در مناطق مختلف…………………………………………………………71

 
 

فهرست تصاویر
عنوانصفحه
2 – 1 – فرآیندهای همگرایی وواگرایی………………………………………………………………………………….34
3-1- نقشه سیاسی جمهوری اسلامی ایران ……………………………………………………………………………61
3 – 2 – نقشه سیاسی آسیا……………………………………………………………………………………………………62
3-3- نقشه سیاسی جهان……………………………………………………………………………………………………..63
3-4- نقشه کشورهای غرب آسیا…………………………………………………………………………………………..64
3 -5- نقشه جغرافیای طبیعی ایران و غرب آسیا……………………………………………………………………..67
3-6-  مسیرهای اصلی حمل و نقل  دریایی و زمین………………………………………………………………..69
3-7- نقشه رودخانه های منطقه…………………………………………………………………………………………….72
3-8 – محل سکونت اعراب  در منطقه غرب آسیا……………………………………………………………………99
3-9- محل سکونت فارس ها در منطقه غرب آسیا………………………………………………………………….100
3-10- محل سکونت ترک زبانها در منطقه غرب آسیا……………………………………………………………..100
3-11- محل سکونت کردها در منطقه غرب آسیا…………………………………………………………………….101
  

 
 
 

فهرست عکسها
عنوانصفحه
3-1- جاده پایانه رازی خوی – ایران – ترکیه………………………………………………………………………98

 
 
چکیده:
اساس منطقه گرایی بر این مبنا استوار است که نیل به یک وحدت جهانی در شرایط کنونی مشکل  به نظر می رسد و باید با عوامل پیوند دهنده منطقه ای زمینه حصول به آرمان جهانی شدن را فراهم ساخت .جهان گرایان که با این دیدگاه به قضیه منطقه گرایی توجه کرده اند، به این امید دل بسته اندکه پیوندهای منطقه ای که محصول نیاز طبیعی و جغرافیایی باشد می تواند در مراحل تکامل، به یک نظام جهانی بینجامد.مشترکات جغرافیایی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این امکان را به دولت های واقع در یک منطقه جغرافیایی می دهد که از امکانات خود با همکاری مشترک بهره برده و ضمن تامین کمبودهای یکدیگر در زمینه های مختلف به سرما یه گذاری و تولید مشترک  بپردازند.
در این فضای نوین،کشور ما نیز در یکی ازحساس ترین موقعیت های ژئوپلتیک جهان قرار گرفته ،به گونه ای که مناطق ژئوپلتیکی فعالی با کارکرد های گسترده و پرشمار گرداگرد آن را فراگرفته و آن را به صورت کانون جاذبه دیپلماسی منطقه ای وجهانی در آورده است.این موقعیت نه تنها باعث تاثیرگذاری ایران بر فرایند تحولات منطقه ای می شودبلکه کارکرد مناطق پیرامونی نیز می تواند مسائل ایران را زیر سایه خود قرار دهد.این پژوهش به بررسی موقعیت جغرافیایی  ایران و توان  نقش آفرینی منطقه ای ایران در غرب آسیا می پردازد همچنین تاثیر منابع انرژی  و ویژ گی ژئو کالچرایران بر نقش آفرینی ایران نسبت به سایر کشورهای منطقه بر منطقه گرایی  درغرب آسیا می پردازد.این پایان نامه در پنج فصل در پی پاسخ به این سؤال که ژئوپلیتیک چگونه بر نقش آفرینی منطقه ای جمهوری اسلامی ایران در مقیایسه با سایر کشورها در منطقه ی غرب آسیا مؤثراست که مفاهیم آن در فصول پنجگانه به صورت کلیات تحقیق و ادبیات تحقیق و مواد و روش ها و یافته های آن ارائه گردیده که در نهایت تجزیه و تحلیل و ارزیابی فرضیه ها در فصل پنج نیز تهیه شده است.روش تحقیق حاضر توصیفی – تحلیلی می باشد وگرد آوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و سایت های اینترنتی استفاده شده است روش تحقیق ژئوپلتیک با استفاده از داده های جغرافیایی و سیاسی در این تحقیق مورد استفاده قرار می گیرد. مهمترین نتایج تحقیق عبارتند از:  با توجه به مؤلفه های اثربخش ایران در زمینه انرژی و ژئوکالچر، ایران می تواند نقش موثری در منطقه گرایی غرب آسیا ایفا کند و همجنین تاثیر رشد و توسعه منطقه گرایی و اثرات آن بر رشد موقعیت اقتصاد در ایران به خوبی نمایان شده است و بابرقراری صلح و ثبات در منطقه از راه منطقه گرایی واتحاد منطقه ای و  کاهش  کشمکش بین دولت ها و بهر مندی از توانمندی های اثربخش ایران برای تقویت منطقه گرایی گام های مؤثری را برداشت.
کلمات کلیدی: منطقه گرایی ،جمهوری اسلامی ایران،غرب آسیا،عوامل ژئوپولیتیک
 
 
 

 
فصل اول
 
کلیات تحقیق

 
                  
 
 
 
 
 
 
 
1-1- مقدمه
در دو دهه اخیر منطقه گرایی به یکی از اصلی ترین موضوعات خاص رشته های علوم اجتماعی،سیاست مقایسه ای،اقتصاد بین الملل،روابط بین الملل و اقتصاد سیاسی بین المللی تبدیل شده است. در تعریف مفهوم منطقه گرایی در میان پژوهشگران حوزه های مطالعات منطقه ای و روابط بین الملل اتفاق نظر وجود ندارد.در بیشتر موارد همگرایی در سیاست بین الملل با منطقه گرایی یکسان  بر آورد می شود.شاید یکی از دلایل این مساله آن باشد که همگرایی بسیار ملموس تر و عینی تر در سطح منطقه ملاحظه می شود در رویکردی دیگر منطقه گرایی گاه با فرا ملی گرایی یا گرایش های بین حکومتی یکسان شناخته می شود،که به گسترش چشمگیر همکاری های اقتصادی وسیاسی میان دولت ها وسایر کنشگران در مناطق جغرافیایی خاص اشاره دارد.عوامل موثر در تحلیل منطقه گرایی بسیار گسترده اند ودر بیشتر موارد منطقه گرایی بر حسب درجه انسجام اجتماعی(زبان،قومیت،نژاد،فرهنگ،مذهب،تاریخ و آگاهی از میراث مشترک)،همگرایی اقتصادی(الگوها و رژیم های تجاری و هم تکمیلی اقتصادی)،یکپارچگی سیاسی(نوع رژیم،ایدئولوژی و زمینه های فرهنگی مشترک) و انسجام سازمانی (وجود نهادهای رسمی منطقه ای)تجزیه و تحلیل می شود.در اصل منطقه به صورت ترکیبی از عواملی مانند نزدیکی جغرافیایی،درجه بالای ارتباطات،چارچوب های نهادی و هویت های فرهنگی مشترک تعریف می شود.با توجه به اینکه مناطق پویایی خاص دارند،ضروری است همکاری های منطقه ای بر اساس رشد تعامل های اقتصادی،سیاسی،اجتماعی وهویتی،میزان جریان های تجاری،ویژگی ها،ارزشها و تجارب مشترک مورد توجه قرار گیرد(الهه کولایی،2:1389)
 از زمان پایان یافتن جنگ سرد، بازگشت منطقه گرایی در تمام جهان مشهود شده است. توافقات تجاری منطقه ای نیز از جهت تعداد و نیزاز جهت برجستگی، به گونه قابل توجه رشد و افزایش داشته است. تنها از تاریخ ژوئیه سال 2007، به بعد تعداد 380 توافقات تجاری منطقه ای به اطلاع سازمان تجارت جهانی رسیده است.از این مجموعه 205 توافق در همان تاریخ در حال اجرا بود. فرایند منطقه گرایی، غیر قابل تغییر به نظر میرسد و با انتقاداتی که صرفا یک موج به نظر میرسد کنار گذاشته نخواهد شد. با این وجود چنین گرایشی مسایل اختلاف برانگیز را  از قبیل اینکه آیا منطقه گرایی مانع  فرایند جهانی شدن است یا سکوی پرتاب برای آن محسوب میشود، به وجود آورده است.تعدادی پروژه های منطقه گرا را به عنوان مانع جهانی شدن اقتصادی می بینند- دیگران آن را به عنوان مسیری به سوی چند جانبه گرایی در نظر میگیرند. آقای هیتن استدلال میکند که منطقه گرایی جدید را نمی توان به سادگی «سکوی پرتاب» در این فرایند طولی در نظر گرفت، اما این ضرورتا به این معنا نیست که منطقه گرایی جلو جهانی شدن مانع  ایجاد می کند. (الهه کولایی،6:1389)
1-2- بیان مسئله
پس از پایان جنگ سرد فکر منطقه گرایی در جهان مشهود می باشد چون یکی از راه های حل بحران های موجود در جهان استفاده از الگوی منطقه گرایی می باشد که وجود منافع مشترک احساس تهدید و دشمن مشترک، وجود زمینه های عینی مشترک نظیر فرهنگ ، امنیت ، سیاست های اقتصادی و رژیم سیاسی و استفاده بیشتر از توان موجود در منطقه و افزایش قدرت و جایگاه در عرصه جهانی که با استفاده از اتحاد و ائتلاف بین چند کشور در منطقه صورت میگیرد خود می تواند عاملی در تشدید فکر منطقه گرایی باشد.
امروزه شتاب و عجله به سوی منطقه گرایی و افزایش توافقات تجارت منطقه ای خود نشانگر میزان این اشتیاق می باشد در این راستا از اتحادیه اروپا می توان یکی از پیشگامان نام برد بطوریکه تشکیل اتحادیه اروپا که ما حصل منطقه گرایی می باشد آن هم بین کشورهایی که ( بعضاً اصلاً همدیگر را قبول نداشته ) نتیجه تصمیمات عاقلانه ای بود که توسط دولتمردان این کشور ها صورت گرفت.
با توجه به پیشینه موجود در زمینه منطقه گرایی اصولاً هر قدر انسجام اجتماعی ( زبان ، قومیت ، فرهنگ ، مذهب ، تاریخ ، آگاهی از میراث گذشته ) و انسجام اقتصادی و یک پارچگی سیاسی تو ام با انسجام سازمانی بیشتر باشد روند منطقه گرایی سریعتر و موثر تر خواهد شد و از طرف دیگر از آنجایی که منطقه عبارتست از گروهی از کشور ها و دولت های مجاور هم که از نظر جغرافیایی معمولا دارای موسسات سیاسی و اقتصادی مشترک باشند لذا منطقه گرایی به دلیل موقعیت جغرافیایی و طبیعی شان به راحتی شکل    می گیرد . بنابراین تلاش برای ایجاد منطقه گرایی باید بین کشورهایی صورت گیرد که این ویژگی را دارند.
منطقه گرایی بر خلاف جهانی سازی خواست و فرایند ارادی می باشد که دولت ها با شناخت ظرفیت های خود و طرف مقابل با ملاحظه نیازها و وابستگی متقابل اقدام به همکاری مشترک در راستای تامین منافع مشترک انجام می دهند با نگرش اجمالی به روند تاریخی منطقه گرایی به راحتی میتوان دید که در روش سنتی کنش گران و نیروهای عملیاتی صرفا در تمایلات دولتی خلاصه می شد ولی در نوع نوین منطقه گرایی کنش گران و نیروهای غیر دولتی نیز در برگرفته می شوند که نسبت به نوع کلاسیک جامع تر و بارزتر است زیرا به رشد یک پارچگی اجتماعی در محدوده یک منطقه و تعاملات اجتماعی بیشتر منتهی می گردد.
روند منطقه ای شدن خود مسلزم تغییر وضعیت ناهمگونی به وضعیت همگونی با توجه به ابعاد مختلف نظیر اقتصاد ، امنیت ، سیاست و فرهنگ و رژیم سیاسی موجود می باشد لذا کشور ها تلاش میکنند تا موجودیت و هویت نوینی را خلق کنند و هر کشور از هویت و منافع خود در ارتباط با همبستگی و مشارکت با سایر مجموعه ها دفاع کند و از بعد اخلاق گرایی هنجاری از نظر سیاست منطقه گرایی کشورها در تعامل با یکدیگر ضمن خلق هویت جدید مبتنی بر قالب های ادراکی و رفتاری و هنجارهای مشترک تلاش به ساختار اقتصادی براساس شرایط هم تکمیلی در اولویت کاری قرار می گیرد و در نتیجه زمینه برای شکل گیری و سازمان دهی مجموعه جدید فراهم خواهد شد.مجموعه ای که می تواند تولید اقتصادی را ارتقا دهد و زمینه همکاری اجتماعی را بیش از پیش فراهم آوردو ابزار آلات اقتصادی جایگزین اهداف نظامی شود و ماهیت ژئواکونومی به وجود آمده به خودی خود وسیله  اصلی برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی گردد و از طرفی هم در گذشته کسب قدرت با استفاده از عامل نظامی و در راستای آن کشور گشایی بود اما در جهان امروز عامل اقتصادی تجارت جهانی و بازار رقابت جایگزین آن شده است لذا برای افزایش توان اقتصادی و بالا بردن قدرت در سطح بین المللی باید به منطقه گرایی روی آورد . وحدتی که در سایه چنین اتحادی به وجود می آید خود یک نوع وحدت آرمانی بوده که بیشتر از طریق احساس نیاز و همکاری متقابل با رغبت و اراده عقل و تدوین به سوی آن کشیده   می شویم . اینک این سوال مطرح می شود : اگر کشورهای اروپایی با آن همه اختلاف سلیقه و داشتن کینه و دشمنی ها بعد از جنگ ها توانسنه اند اتحادیه ایی را تشکیل بدهند که روز به روز بر دامنه اتحاد و یکپارچگی شان بیفزاید ، آیاکشور های منطقه غرب آسیا که به دلایل مسلمان بودن اکثریت آنها و برخورداری از قیودات اخلاقی خصومتی تا آن حد را ندارند، امکان ره یابی به چنین اتحاد منطقه ای را تجربه نخواهند کرد؟ با توجه به تفاوت هایی که در بین کشورها در زمینه های مختلف وجود دارد به نظر می رسد که در عصر ارتباطات وسیعتر و سریعتر نیاز کشورها به همدیگر جهت تکمیل نواقصات خود و ایجاد زمینه داد و ستد بیشتر شده است. اینک این موضوع مطرح می شود از آنجایی که در ژئوپلتیک جهان علاوه بر عوامل طبیعی و انسانی و اقتصادی و امنیتی مسائل ایدئولوژیک نیز می توانند برای یک منطقه و منطقه گرایی مؤثر باشند. روند منطقه گرایی در غرب آسیا از چه روندی باید تبعیت کند. که در این زمینه می توان گفت ایران زیرساخت های لازم منطقه گرایی را در یک میدان کاربردی دارد که نه تنها متضمن منافع ملی خود بلکه منطقه و در نتیجه اقتدار و ارتقاء جایگاه بین المللی را در بر خواهد داشت. زیرا مؤلفه های ژئوپلتیک تأثیرگذار بر نقش آفرینی منطقه گرایی در غرب آسیا را در حد مطلوبی داشته و تمرکز بر منطقه گرایی و گسترش تعاملات در قالب اتحادیه ها و ائتلاف های سیاسی امنیتی، فرهنگی و اقتصادی با ملت ها و دولت های منطقه نه تنها فرصت هایی را برای ایفای نقش و نفوذ ایران در منطقه را فراهم می کند بلکه از خطرات احتمالی امنیتی در آینده نیز پیشگیری بعمل خواهد آورد که سرانجام قدرت بازیگری ایران در سطح روابط با قدرت های بزرگ افزایش خواهد یافت. که از این عوامل تأثیرگذار می توان از موقعیت جغرافیای ایران در غرب آسیا  ژئوکالچر و ژئواکونومی و توانمندی منابع انرژی و موقعیت هیرو پولیتیک و مذهب (بخصوص شیعه) و زبان نام برد. که از نظر موقعیت جغرافیای طبیعی، سرزمین ایران از شمال به دریای خزر و آسیای مرکزی و قفقاز به عنوان دو منطقه تأثیرگذار و مهم هم مرز است و از جنوب نیز ایران به خلیج فارس و تنگه هرمز و اشراف بر آبهای گرم و آزاد خلیج فارس و اقیانوس هند نیز احاطه دارد که مناطق مذکور به دلیل حساسیت بین المللی ویژگی خاصی را به موقعیت ایران داده است. شکل کوه های مرتفع زاگرس و البرز ذخائر عظیم نفتی و گاز، موقعیت ترانزینی ایران، که نزدیک ترین راه منطقه غرب آسیا و جنوب شرق آسیا به اروپا و شمال آفریقا می باشد و علاوه بر آن وسعت ایران  در مقایسه با کشورهای منطقه  و قرار گرفتن ایران بین دو منطقه عظیم جمعیتی شرق و غرب که ایران را در طول حیاتش به یک معبر تجارتی و سیاحتی بین ساکنین دو بخش آسیای مرکزی و شرق از یک طرف و آسیای غربی و اروپا از طرف دیگر تبدیل کرده است.
این موقعیت خاص باعث شده که ایران از تمدن های بزرگ چین و هند و مدنیت های بین النهرینی، مصر و یونان و رم نیز بی نصیب نماند و از نظر ژئوکالچر (ژئوپلتیک فرهنگی) نیز به دلیل همگونی فرهنگی اعم از زبان و مذهب با کشورهای همجوار مستقر در چهار سوی خود از جایگاه ویژه ای برخوردار باشند بسیاری از کشورهای مستقل امروزی نظیر عراق، افغانستان بخشی از قفقاز جنوبی و آسیای میانه جزئی از ایران بودند و تاریخ مشترک آنها به عنوان نقطه اتصالی نسل های بشری می تواند در همگرایی نوین مؤثر باشد. شایان ذکر است است از آنجاییکه ایران به دلیل قرار گرفتن در مرکز چند منطقه غنی منابع طبیعی نظیر دریای خزر منطقه آسیای مرکزی از اهمیت خاص ژئواکونومی نیز برخوردار است که از این اهرم در راستای سیاست منطقه گرایی می تواند بیشترین بهره را ببرد و همچنین می تواند از منابع نفتی و فرآورده های آن که مبنای توسعه صنعتی کشورهای قدرتمند و صنعتی جهانی می باشد نام برد که یکی از محورهای اصل بحث ژئواکونومی می باشد و بجز موارد گفته شده مسائلی نظیر جایگاه هیدرولوژیک (نقش آب) که می توان گفت اگرچه ایران جز مناطق کم بارش نسبت به جهان می باشد. اما نسبت به کشورهای حوزه خاورمیانه از جایگاه مطلوبی بهره مند است و به همراه این مزیت از نقطه نظر جمعیتی ایران در بین کشورهای آسیای مرکزیو غرب آسیا و قفقاز و خلیج فارس بیشترین جمعیت را دارد. که خود می تواند مبنای خوبی برای همکاری و منطقه گرایی در غرب آسیا به حساب آید. که در این پایان نامه عوامل ژئوپلتیک به عنوان متغیر ثابت و منطقه گرایی به عنوان متغیری وابسته در محدوده منطقه  در غرب آسیا مورد تأکید قرار می‎گیرد. (پیشگاهی فرد،32:1382)
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
ماهیت نظام بین الملل در دنیای امروز به گونه­ای است که به همان اندازه که دامنه­های نقش و نفوذ و منافع ملی قدرت ها در دنیا افزایش می یابد به همان اندازه نیز ضرورت گسترش تعامل و همکاری و نیاز به ائتلاف ها و تمرکز بر منطقه گرایی نیز گسترش می یابد. به عنوان نمونه حضور آمریکا درمناطق مختلف جهان زمانی اتفاق افتاد که منافع آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم به عنوان یک ابرقدرت در مناطق مختلف جهان گسترش یافت و به تبع نیاز به شناخت ملت­ها و ائتلاف با دولت­های جهان در مناطق مختلف یک امر اجتناب ناپذیر گردید. درسال 2009 نیز همزمان با شکست استراتژی بوش در ایجاد یک دنیای تک قطبی به رهبری آمریکا، دولت اوباما استراتژی جدید آمریکا را مبتنی بر ایجاد همکاری و ائتلا ف با دولت ها و ملت ها­ی دوست و رقیب برای حل مسائل جهانی و منطقه­ای و به عبارت دیگر تمرکز بر نوعی منطقه گرایی قرار داده است.
ایران نیز به دلیل ژئوپلتیک حساس خود از جمله قرارگرفتن در بین بحران­های منطقه­ای عراق و افغانستان و همچنین ماهیت مسایل سیاسی – امنیتی که با آن­ها روبرو است، از جمله برنامه هسته­ای، به نوعی با مسایل نظام امنیت بین الملل درارتباط مستقیم است. گسترش نقش و دامنه­های منافع سیاسی- امنیتی و اقتصادی ایران درسطح منطقه­ای و جهانی با نیاز به تعامل و شناخت بیشتر از مناطق مختلف جهان به خصوص منطقه خاورمیانه و غرب آسیا افزایش یافته است. حضور فعال ایران درمناطق مختلف جهان تا جایی­ که با اهداف اقتصادی و سیاسی – امنیتی و استراتژیک ایران هماهنگ باشد به نفع یک قدرت درحال رشد مانند ایران است. منطق روابط بین الملل در دنیا­ی امروز به گونه­ای است که وجود تعامل، ائتلاف و اتحاد را یک امر ضروری می سازد. دستیابی به چنین امری بدون یک سیاست خارجی فعال امکان پذیر نیست. از آنجا که مسایل ایران با مسایل جهانی در ارتباط هستند، تقویت منطقه گرایی و افزایش دامنه های نقش و نفوذ ایران می تواند درخدمت اهداف توسعه­ای و رفع تهدیدات امنیتی  و رشد اقتصادی کشور قرارگیرد.
1-4-سؤ ال تحقیق
ژئو پلیتیک چگونه بر نقش آفرینی منطقه ای جمهوری اسلامی ایران موثراست ؟
1-5- فرضیات تحقیق
تحقیق پیش رو دارای دو  فرضیه می باشد:
1- موقعیت جغرافیایی  ایران می تواند بر نقش آفرینی منطقه ای ایران در غرب آسیا موثر باشد.
2- منابع انرژی و ویژ گی ژئو کالچرمی تواند بر نقش آفرینی ایران نسبت به سایر کشورهای منطقه در منطقه گرایی غرب آسیا مؤثر باشد.
1-6 – اهداف تحقیق
اهداف تحقیق بصورت زیر می باشد

  • تبیین و شناخت مؤلفه های اثربخش ایران در زمینه انرژی و ژئوکالچر بر نقش آفرینی منطقه گرایی ایران
  • تحلیل توانمندی های ایران بر نقش آفرینی منطقه گرایی ایران
  • -بررسی محدوده واقعی نفوذ جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا
  • نشان دادن اینکه برقراری صلح و ثبات در منطقه از راه منطقه گرایی واتحاد منطقه ای و کاهش کشمکش بین دولت ها صورت می گیرد  و توانمندی های اثربخش ایران برای تقویت این منطقه گرایی می تواند نقش مؤثری داشته باشد.
  • تحلیل رشد و توسعه منطقه گرایی و اثرات آن بر رشد موقعیت اقتصاد در ایران . 

1-7- قلمرو تحقیق
1-7-1-قلمرو زمانی تحقیق  
قلمرو زمانی در این پایان نامه از سال1357الی 1394یعنی زمانی است که جمهوری اسلامی ایران ظاهر می شود وتا امروز که نقش یک قدرت منطقه ای را بازی می کند.
 
 
1-7-2- قلمرو مکانی تحقیق                                                                                                                                                           
قلمرومکانی تحقیق حاضرغرب آسیا یا جنوب غربی آسیا منطقه‌ای در آسیا است که با جنوب خاور اروپا و شمال خاور آفریقا همسایه است. ایران هم به لحاظ این تقسیمات در غرب آسیا واقع شده است.
غرب آسیا شامل کشورهای ایران،ارمنستان،جمهوری آذربایجان،بحرین،قبرس،گرجستان،عراق، اردن،کویت،لبنان،عمان،فلسطین،قطر،عربستان سعودی،سوریه،ترکیه،امارات متحده عربی،یمن می باشد.از نظر محدوده زمانی دو دهه اخیر می باشد.
1-7-3- قلمرو مو ضوعی تحقیق
این تحقیق مقایسه تطبیقی تاثیر گذاری مولفه های ژئوپولیتیک بر منطقه گرایی جمهوری اسلامی
ایران را مورد مطالعه قرار میدهد.
1-8- پیشینه ی تحقیق
1-در سال 1380،دکتر عزت الله عزتی در کتاب ژئوپلتیک در قرن بیست و یکم ژئوپلتیک را تکیه گاه واقعیت ها دانسته و از طرفی هم برای ورود به صحنه سیاسی بین المللی اتکاء به قدرتی را که دارای منبع و منشأ جغرافیایی یعنی در حقیقت حیطه ژئوپلتیکی باشد را ضروری قلمداد نموده است.  واز موقعییت جغرافیایی وانسان بعنوان دو عامل  مهم ثابت ومتغیردرژئو پلیتیک ودو قطب اصلی اشاره نموده است
2- در سال 1385،دکتر عمران علیزاده در پایان نامه دوره کارشناسی ارشد خود از عوامل ژئوپلتیک تأثیرگذار بر همگرایی های منطقه ای اشاره نموده که در آن محوریت جمهوری اسلامی ایران را با بیان مشترکاتی نظیر قومیت، زبان و خط، دین و مذهب و فرهنگ و تاریخ میراث مشترک مورد تأکید قرار داده و این تشابهات را موجب تقویت در همگرایی برای منطقه گرایی را متذکر شده اند .
3-در سال 81،دکتر محمدرضا حافظ نیا در کتاب جغرافیای سیاسی ایران اشاره به موقعییت خاص ایران نموده است  و اظهار داشته که  این موقعییت مسیر ارتباط تمد نها واقوام مختلف در حد فاصل مناطق  جغرافیایی بوده و همین ویژگی برقراری ارتباط با ایران را اجتناب ناپذیر تلقی نموده است و علاوه بر آن میتوان به  کتاب ایران منطقه ای» تألیف دکتر محسن رضایی که در مورد چگونگی قدرت منطقه ای ایران در جنوب آسیای غربی اشاره نمود و همچنین کتاب «افقهای جدید در جغرافیا» که توسط دکتر محمدرضا حافظ نیا و مراد کاویانی راد نگاشته شده و به مسئله منطقه گرایی و سازمان های منطقه ای پرداخته شده است اشاره نمود.
4-کیهان برزگر ، 15 بهمن 88،در مقاله ای تحت عنوان منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران به بررسی اهمیت منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران در خاورمیانه  پرداخته واین عقیده را داشته که تغییر و تحولات سیاسی،امنیتی و ژئوپلتیک در سطح خاورمیانه بعد از حوادث 11 سپتامبر ،جایگاه منطقه گرایی را در سیاست خارجی ایران تقویت کرده است و نویسنده نتیجه می گیرد که جمهوری اسلامی ایران باید با باز تعریف مولفه های قدرت ملی خود در سطح منطقه ای ،به حل معضلات استراتژیک سیاسی-امنیتی با قدرت های فرا منطقه ای از جمله آمریکا بپردازد واز آن طریق تثبیت فرصتهای اقتصادی و توسعه پایدار را به جریان بیاندازد.
5-الهه کولایی و بهاره سازمند در مقاله ای تحت عنوان زمینه های درون نظری و برون نظری تحول  در نظریه های منطقه گرایی به بررسی وتعریف مفهوم منطقه گرایی پرداخته و بیان کرده که همگرایی در سیاست بین الملل با منطقه گرایییکسان بر آورد شده و در رویکردی دیگر منطقه گرایی گاه فرا ملی گرایی یا گرایش های بین حکومتی برآورد می شود.که به گسترش چشمگیر همکاری های اقتصادی ،سیاسی در میان دولتها و سایر کنشگران در مناطق جغرافیایی خاص اشاره دارد.هدف اصلی اصلی نگارش مقاله فوق ،پاسخ به این سوال  و بیان نگاه جامع نظری به تحول در نظریه های منطقه گرایی است.
1-9- روش و ابزار گردآوری اطلاعات
روش گردآوری اطلاعات به شیوه مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و تهیه گزارشات از طریق مراجعه به کتب و مجلات مرتبط می باشد و ابزار گردآوری با استفاده ازفیش برداری، سایت های اینترنتی و بانک های اطلاعاتی و همچنین استفاده از نقشه ها، نمودارها و جداول می باشد.
1-10- سازماندهی تحقیق
تحقیق حاضر در پنج فصل تهیه شده است که فصل اول آن به کلیات و چارچوب تحقیق می پردازد.در فصل دوم به مبانی نظری و بنیادی تحقیق حاضر و همچنین تاریخچه و تعاریف پایه اشاره دارد.در فصل سوم قلمروی جغرافیایی تحقیق مورد تحقیق و شناسایی قرار می گیرد.
در فصل چهارم این تحقیق به یافته های تحقیق  تخصیص یافته و در نهایت فصل پنجم به نتیجه گیری ،آزمون فرضیه و ارائه پیشنهاد وراهکار در زمینه موضوع تحقیق اختصاص  یافته است.
1-11- محدودیت های تحقیق
در انجام این پژوهش مشکلات و سختی هایی پیش روی محقق بوده  است که از جمله آنها می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
1-کمبود کتب و منابع تحقیقاتی در زمینه موضوع مورد تحقیق(به دلیل تنوع و به نوعی جدید بودن موضوع)
2-دوری از مرکز و مشکلات تردد با توجه به قرار گرفتن مراکز علمی معتبر و کتابخانه های مرجع در خارج از استان.
1-12-تعاریف واژگان تحقیق
1-12-1- منطقه گرایی: منطقه گرائی در سیاست بین الملل به گسترش قابل ملاحظه همکاری های سیاسی و اقتصادی میان دولتها و سایر بازیگران در نواحی جغرافیایی خاصی اشارت دارد. اصولاً منطقه به صورت ترکییی از نزدیکی جغرافیایی، درجه بالای تعاملات، چارچوب های نهادی و هویت های فرهنگی مشترک تعریف می گردد. در اغلب موارد منطقه گرائی بر حسب درجه انسجام اجتماعی (زبان، قومیت، فرهنگ، مذهب، تاریخ وآگاهی ازمیراث مشترک) انسجام اقتصادی ( الگوهای تجاری و مکمل بودن اقتصادی)، یکپارچگی سیاسی (نوع رژیم و ایدئولوژی ) و انسجام سازمانی (وجود نهادهای رسمی منطقه ای) تجزیه و تحلیل می شود.(سایت ایران بازگو)
1-12-2- جمهوری اسلامی ایران: پس از آنکه قرنها تئوری جدایی دین از سیاست و نظامهای حکومتی لائیک بر دنیا سیطره داشت و قوانین شرعی و الهی امری خصوصی در زندگی مردم تعبیر می شد، در 12فرودین سال 58، نظامی متولد شد که این نظریه‌ها را در قرن بیستم باطل کرد و حکومت اسلامی را براساس موازین وآموزه‌های دینی به منصه ظهور و عمل رساند.این ساختارسیاسی واجتماعی جمهوری اسلامی نام گرفت.(سایت فرهنگ نیوز)
1-12-3- غرب آسیا: غرب آسیا یا باختر آسیا منطقه‌ای در آسیا است که با جنوب خاور اروپا و شمال خاور آفریقا همسایه است. ایران هم به لحاظ این تقسیمات در غرب آسیا واقع شده است. این کلمه اخیرا در ایران به عنوان جایگزینی برای خاور میانه بکار برده می شود.(سایت ویکی پدیا)
1-12-4- عوامل ژئوپولیتیک: برای انجام یک تحلیل ژئوپلیتیک روش های گوناگونی مطرح شده است. عزت ا… عزتی در فصل دوم کتاب”ژئوپلیتیک،“عوامل مؤثر در ژئوپلیتیک را به دو بخش ”ثابت“ و ”متغیر“ تقسیم کرده و معتقد است، عوامل ثابت در حقیقت همان پدیده های طبیعی و جغرافیایی است که موقعیت جغرافیایی در میان آن ها نقش کلیدی دارد. عوامل متغیر که ممکن است برخی از آن ها منشاء طبیعی داشته باشند، به دلیل نقش کمیتی که دارند متغیر محسوب می گردند و عامل انسانی در بین آن ها نقش کلیدی دارد.(پیشگاهی فرد،3:1382
تعداد صفحه :178
قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

 متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیا

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :
(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

دانشگاه آزاد اسلامی

                         واحد کرمانشاه

                                   دانشکده تحصیلات تکمیلی
 
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته
 جغرافیا و برنامه ریزی شهری (M.A)
 
عنوان:
ارزیابی و سنجش کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه
 
شهریور ماه 1394
 
فهرست مطالب
عنوان                                                                                             صفحه
چکیده 1
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1- طرح مسأله 3
1-2- سوال‌های تحقیق. 6
1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق. 6
1-4- اهداف تحقیق. 8
1-4-1- هدف کلی. 8
1-4-2- اهداف جزیی. 8
1-5- پیشینه تحقیق (مرور ادبیات و سوابق مربوطه): 8
1-6- فرضیههای تحقیق. 12
1-7- روش شناسی تحقیق: 13
1-7-1- شرح کامل روش تحقیق بر حسب هدف، نوع دادهها و نحوه اجراء: 13
1-7-2-  بیان متغیرهای مورد بررسی در قالب یک مدل مفهومی: 13
1-7-3- ابزار گردآوری داده‌ها: 14
1-7-4- جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه (در صورت وجود و امکان): 15
1-7-5- روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها: 15
1-8- تعریف مفاهیم 15
1-8-1- کیفیت.. 15
1-8-2- کیفیت زندگی. 16
1-8-3- مفهوم محیط از دیدگاه جغرافیا 16
1-8-4- مفهوم محیط شهری. 16
1-8-5- کیفیت محیط. 17
1-8-6- کیفیت محیط شهری. 17
1-9- موانع و مشکلات.. 18
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
2-1- مقدمه 21
2-2- کیفیت زندگی. 21
2-2-1- ضرورت توجه به کیفیت زندگی شهری در برنامه‌ریزی شهری. 24
2-2-2- ضرورت توجه به کیفیت زندگی در جغرافیای شهری. 25
2-2-3- جایگاه کیفیت زندگی در دیدگاههای تحلیلی جغرافیای شهری. 27
2-2-4- رویکردهای اساسی به مفهوم کیفیت زندگی. 28
2-2-5- ابعاد و اجزای تشکیل دهنده کیفیت زندگی. 30
2-2-6- شاخص‌های کیفیت زندگی. 32
2-3- کیفیت محیط. 36
2-3-1- مفهوم محیط. 36
2-3-2- مفهوم محیط شهری. 39
2-3-2-1-  ابعاد کالبدی محیط و تاثیر آن بر ارتقای زندگی. 41
2-3-3- کیفیت محیط شهری. 43
2-4- دلایل و ضرورت توجه به کیفیت محیط در برنامه‌ریزی شهری. 45
2-5- رضایتمندی سکونتی. 48
2-5-1- احساس آزردگی. 50
2-6- شاخص‌های کیفیت محیط شهری. 52
2-7- دیدگاهها و نظریه‌های مربوط به کیفیت محیط شهری. 59
2-7-1-دیدگاه سیاستگذاران. 59
2-7-2- دیدگاه تحقیقات تجربی. 61
2-7-3-دیدگاه شناختی ـ روانشناسی. 63
2-8- نتیجه‌گیری. 72
2-8-1- تعیین شاخص‌ها و زیرشاخص‌های سازنده در سطوح مختلف.. 74
فصل سوم: معرفی محدوده مورد مطالعه
3-1- مقدمه 78
3-2-  موقعیت جغرافیایی استان و شهرستان کرمانشاه 78
3-3-  موقعیت جغرافیایی شهر کرمانشاه 79
3-4- تاریخچه شهر کرمانشاه 81
3-5- ویژگیهای جمعیتی (ترکیب و ساختمان جمعیت) 82
3-5-1- روند تغییر و تحولات جمعیتی شهر کرمانشاه 82
3-5-2- بعد خانوار. 84
3-5-3- ساختمان سنی. 84
3-5-4- ساختمان جنسی. 85
3-5-5- سطح سواد و تحصیلات.. 86
3-5-6- ساختار شغلی. 87
3-6- ویژگیهای منطقه پنج شهر کرمانشاه 87
3-6-1- ویژگیهای جمعیتی منطقه پنج. 87
3-6-2- تعداد و بعد خانوار منطقه پنج. 89
3-6-3- ساختمان جنسی منطقه پنج. 89
3-6-4- ساختمان سنی جمعیت منطقه پنج. 89
فصل چهارم: یافته های تحقیق
4-1- مقدمه 92
4-2- یافته‌های تحقیق. 92
4-2- 1- آمار توصیفی. 92
4-2- 2-  آمارهای توصیفی متغیرهای زمینه منطقه پنج. 92
4-2- 2-1- متغیرهایی که حاوی اطلاعات اجتماعی ـ اقتصادی از وضعیت پرسششوندگان. 93
4-2- 2-2- آمارهای توصیفی کیفیت محیط شهری منطقه پنج. 94
4-2-2-2-1- کیفیت شاخص‌های محیط مسکونی شهری. 95
4-2-2-2-2- شاخص‌های کیفیت محیط شهری. 97
4-2-2-2-2-1- ویژگی‌های کالبدی. 98
4-2-2-2-2-2- ویژگیهای کارکردی (خدمات): 100
4-2-2-2-2-3- ویژگی‌های محتوایی (اجتماعی ـ محیطی) 102
4-3- انجام تجزیه و تحلیل. 103
4-3-1- سنجش تأثیر متغیرهای سن، جنس، درآمد و قومیت بر  کیفیت محیط. 103
4-3-2- سنجش میزان رضایتمندی از کیفیت محیط شهری. 103
4-3-3- ارزیابی تاثیر هر یک از زیرشاخص‌ها بر شاخص سطح بالاترکیفیت محیط. 103
4-3-1- سنجش تأثیر متغیرهای (سن، جنس، درآمد و قومیت بر  کیفیت محیط با استفاده از تحلیل واریانس دو طرفه بین گروهی. 103
4-3-2- سنجش میزان رضایتمندی از کیفیت محیط شهری با استفاده از آزمون T. 106
4-3-2-1- ویژگی‌های کالبدی ـ فضایی. 106
4-3-2-2- ویژگی‌های کارکردی. 106
4-3-2-3- ویژگی‌های محتوایی (اجتماعی ـ فرهنگی و محیطی) 107
4-3-2-4- محیط شهری (ویژگی‌های کالبدی ـ فضایی، ویژگی‌های کارکردی و محتوایی). 107
4-3-2-5- محیط سکونتی. 108
4-3-2-6-کیفیت محیط شهری منطقه پنج (ویژگی‌های کالبدی – فضایی، کارکردی – ویژگی‌های محتوایی و کیفیت محیط سکونتی) 109
4-3-3-  ارزیابی تأثیر زیرشاخص‌ها بر شاخص سطح بالاتر با تحلیل رگرسیون چندگانه 109
4-3-3-1- ارزشیابی تاثیر هر یک از زیرشاخص‌ها بر شاخص سطح بالاتر. 112
فصل پنجم: آزمون فرضیات و نتیجه[گیری
5-1- آزمون فرضیه‌ها 118
5-2- بحث و نتیجه گیری. 120
5-3- پیشنهادها 125
پیوست.. 132
فهرست منابع. 139
Abstract: II
 
 
 
 
فهرست جدول­ها
عنوان                                                                                                     صفحه
جدول (1-1): نظریات تأثیرگذار بر ابعاد کیفی توسعه در طرح‌های شهری و محورهای مرتبط با کیفیت محیط شهرها 9
جدول (1-2): مطالعات مرتبط با کیفیت محیط سکونتی شهری در جهان. 11
جدول (1-3): مطالعات صورت گرفته در ارتباط با کیفیت محیط شهری در ایران. 11
جدول (2-1): جنبه‌های مختلف کیفیت زندگی. 32
جدول(2-2): شاخص‌های کیفیت زندگی. 35
جدول (2-3): مفهوم محیط از دیدگاه علوم مختلف.. 39
جدول (2-4): تعریف کیفیت محیط شهری از دیدگاه محققان و مجامع بین‌المللی. 44
جدول (2-5): شاخص‌های کیفیت محیط شهری. 58
جدول 3- 1: درصد رشد جمعیت شهر کرمانشاه در فاصله زمانی سال های 1390- 1335. 83
جدول 3-2 : جمعیت، تعداد خانوار و بعد خانوار شهر کرمانشاه 84
جدول 3-3: ساختمان سنی شهر کرمانشاه در فاصله سالهای 1390- 1335. 85
جدول 3-4: نسبت جنسی منطقه 5 شهر کرمانشاه در سال 1390. 89
جدول (4-1): مدت سکونت پرسش شوندگان. 94
جدول (4-2): میزان رضایتمندی شهروندان از شرایط بیرونی مسکن. 95
جدول (4-3): میزان رضایتمندی شهروندان از شرایط درونی مسکن. 96
جدول (4-4): میزان رضایتمندی از هزینه های واحد مسکونی. 96
جدول (4-5): میزان رضایتمندی از اندازه و تسهیلات مسکن. 97
جدول (4-6): میزان رضایتمندی از ویژگی‌های کالبدی. 99
جدول (4-7): میزان رضایتمندی از ویژگی‌های کارکردی (خدمات): 101
جدول (4-8): میزان رضایتمندی از ویژگیهای محتوایی (اجتماعی- محیطی) 103
Tests of Between-Subjects Effectsجدول 4-9: 104
جدول 4-10: نتایج حاصل از مدل رگرسیون. 105
جدول (4-11): نتایج آزمون T تک نمونه‌ای کیفیت کالبدی ـ فضایی و زیرشاخص‌های آن در منطقه پنج. 106
جدول (4-12): نتایج آزمون T تک نمونه‌ای کیفیت کارکردی و زیرشاخص‌های آن در منطقه 5. 107
جدول (4-13): نتایج آزمون Tتک نمونه‌ای کیفیت محتوای و زیرشاخص‌های آن در منطقه 5. 107
جدول (4-14): نتایج آزمون Tتک نمونه‌ای برای ارزیابی محیط شهری منطقه پنج. 108
جدول (4-15): نتایج آزمون T تک نمونه‌ای کیفیت محیط سکونتی و شاخص‌های آن در منطقه 5. 108
جدول (4-16): نتایج آزمون T تک نمونه‌ای برای ارزیابی کیفیت محیط شهری منطقه 5. 109
جدول(4-17): بررسی رابطه شاخص سطح اول مدل و زیرشاخص‌های سطح دوم منطقه 5. 109
جدول(4-18): بررسی رابطه شاخص‌سطح دوم مدل و زیرشاخص‌های سطح سوم منطقه پنج. 110
جدول(4-19): بررسی رابطه شاخص سطح دوم مدل و زیرشاخص‌های سطح سوم منطقه پنج. 110
جدول(4-20): بررسی رابطه شاخص سطح سوم و زیرشاخص‌های سطح چهارم منطقه پنج. 111
جدول(4-21): بررسی رابطه شاخص سطح سوم و زیرشاخص‌های سطح چهارم منطقه پنج. 111
جدول(4-22): بررسی رابطه شاخص سطح سوم و زیرشاخص‌های سطح چهارم منطقه پنج. 112
جدول(4-23): نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره شاخص‌های سطح چهارم مدل(منطقه 5) 113
جدول(4-24): نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره شاخص‌های سطح سوم مدل. 114
جدول(4-25): نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره شاخص‌های سطح سوم مدل(منطقه 5) 115
جدول(4-26): نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره شاخص‌های سطح دوم مدل(منطقه پنج) 115
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست نمودارها
عنوان                                                                                                     صفحه
نمودار(2-1): مدل مفهومی عوامل سهیم در کیفیت زندگی از دیدگاه اکولوژی انسانی. 31
نمودار (2-2): عناصر سازنده محیط شهری. 40
نمودار (2-3): اهمیت و ارتباط بین کیفیت محیط و فرایند برنامه‌ریزی شهری. 47
نمودار(2-4): ساختار سلسله مراتبی رضایت از محل سکونت.. 52
نمودار (2-5): عوامل موثر در مطلوبیت مکان. 54
نمودار (2-6): مولفه‌های کیفیت محیط. 56
نمودار (2-7): شکلواره ادراکی از نقشه شناختی از راجر دوانز. 71
نمودار 3-1: رشد جمعیت شهر کرمانشاه طی دوره زمانی 1390- 1335. 83
نمودار 3-2 : نمودار هرم سنی- جنسی شهر کرمانشاه در سال 1390. 86
نمودار 4-1: نمره های رضایتمندی شهروندان از کیفیت محیط برای مردان و زنان در بین سه گروه سنی. 105
نمودار(4-2): ضرایبR2وβ شاخص‌های سطوح مختلف مدل طراحی شده در منطقه پنج. 116
 
 
 
 
 
فهرست نقشه­ها
عنوان                                                                                                     صفحه
نقشه 3-1: موقعیت محدوده مورد مطالعه 80
نقشه 3-2: وضعیت تراکم جمعیت در منطقه 5. 88
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست شکل­ها
عنوان                                                                                                       صفحه
شکل 1-1: مدل مفهومی تحقیق. 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  چکیده
امروزه تغییر نگاه کالبدی- کارکردی در برنامه‌ریزی‌ها به ویژه برنامه‌ریزی شهری به دیدگاهی فراگیرتر و متضمن مفاهیم اجتماعی و رفاه عمومی و نیز تقویت بنیان‌های زیست محیطی و ارتقاء کیفیت زندگی، بسیار ضروری به نظر می‌رسد. در این تحقیق کیفیت محیط شهری منطقه پنج شهرداری کرمانشاه مورد سنجش قرار گرفته است. رویکرد پژوهش حاضر اکتشافی (در دو سطح توصیفی و تحلیلی) و تکنیک آن پیمایشی بوده است. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 320 نفر در نظر گرفته شد که در قالب پرسشنامه‌ای از ساکنان منطقه پنج در رابطه با وضعیت محیط شهری منطقه خود نظرسنجی شد. با استفاده از آزمون T تک نمونه‌ای کیفیت محیط شهری منطقه مورد مطالعه مورد سنجش قرار گرفت و در مرحله بعد با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی رگرسیون چندگانه، شاخص‌های تاثیرگذار بر کیفیت محیط شهری مورد شناسایی قرار گرفت. نتایج آزمون T تک نمونه‌ای نشان داد کیفیت محیط شهری منطقه پنج از نظر ساکنان در سطح پایینی قرار دارد و رضایت پایینی از کیفیت محیط شهری در میان ساکنان وجود دارد. نتایج تحلیل سلسله مراتبی رگرسیون چندگانه نشان داد که در سطح ویژگی‌های کالبدی ـ فضایی، زیرشاخص دسترسی و حمل و نقل دارای بیشترین تاثیر(518/0=β) می‌باشد. در سطح ویژگی‌های کارکردی، زیرشاخص خدمات رفاه اجتماعی (531/0=β)، در سطح ویژگی‌های محتوایی زیرشاخص بهداشت محیطی(680/0=β) و در سطح کیفیت محیط سکونتی، زیرشاخص محیط داخلی(569/0=β) دارای بیشترین تاثیر است.
 
واژگان کلیدی: رضایتمندی ـ کیفیت محیط شهری ـ منطقه پنج- شهر کرمانشاه.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل اول
کلیات تحقیق


1-1- طرح مسأله
برای نخستین بار‌‌‌‌‌‌ در تاریخ زندگی بشر، بیشتر مردم جهان در مکان­های شهری زندگی می‌کنند. افزون بر این در سده کنونی شمار ساکنان شهری و فرایند شهری شدن رو به افزایش است. بنابراین کیفیت محیط شهری به عنوان فضای زندگی مردم جهان، به عنوان موضوع بنیادی مورد توجه پژوهشگران دانشگاه، سیاستگذاران، برنامه‌ریزان و شهروندان قرار گرفته است ( Pacione,2003/1 : 1).
نگاه صرفاً کالبدی ـ کارکردی برنامه‌ریزی‌ها به ابعاد و جنبه‌های مختلف زندگی در گذشته، سبب شد که از اواخر دهه 1960 تحت تاثیر نیازها‌ وآگاهی‌های جدید، مفاهیم اجتماعی نوینی مثل رفاه اجتماعی[1]، کیفیت زندگی[2]و عدالت اجتماعی[3] در قلمرو برنامه‌ریزی و توسعه عمومی مطرح شود (مهدیزاده، 1385: 301). به‌کارگیری مفهوم کیفیت زندگی شهری در عرصه برنامه‌ریزی، در واقع واکنشی است علیه توسعه یک بعدی اقتصادی در سطح ملی و توسعه صرفاً فیزیکی ـ کالبدی در مقیاس شهری و همچنین تلاشی است در جهت دستیابی به معیارهای جامع‌تر و چند بعدی در عرصه برنامه‌ریزی. بر این اساس منظور از کیفیت زندگی شهری در نظر گرفتن شاخص‌های اجتماعی، اقتصادی در عین توجه به شاخص‌های کالبدی و کارکردی است (همان: 304).
رشد سریع شهرها به خصوص در شهرهای بزرگ، با ویژگی‌هایی چون، تمرکز بالای جمعیت و حجم زیاد فعالیت‌های اقتصادی تأثیرات منفی بر محیط شهری خواهد داشت(Fadda and Jiron, 1999:261). از طرف دیگر، در یک دید جهانی وقوع بحرانهای زیست محیطی و تضعیف بنیان‌های محیط زیست جهانی در مطرح شدن موضوع “کیفیت محیط” به عنوان بخشی از مفهوم همه‌جانبه‌ی کیفیت زندگی بی‌تأثیر نبوده است. در چنین شرایطی و با توجه به برآوردن نیازها و انگیزه‌های اساسی انسان در محیط‌های شهری، مفهوم کیفیت محیط شهری در ادبیات برنامه‌ریزی شهری جهان رواج یافت و به عنوان یکی از اهداف عالی شهرها مورد توجه قرار گرفت (Van poll,1997: 1).
رویکرد نوین برنامه‌ریزی شهری با توجه به مفهوم کیفیت زندگی و به تبع آن در نظر گرفتن شاخص‌های اجتماعی ـ اقتصادی در روند و فرایند برنامه‌ریزی، پس از تلاش‌های اولیه کشورهای مختلف جهان به خصوص انگلستان و ایالات متحده آمریکا، با حمایت سازمان ملل متحد به تدریج در نظام برنامه‌ریزی ملی و شهری سایر کشورهای جهان جای خود را کم و بیش باز کرده است. بر پایه این نگرش، هدف اصلی از برنامه‌ریزی و طراحی شهری دستیابی به تأمین کیفیت مسکن شهروندان، کیفیت حمل و نقل (همگانی)، کیفیت فضاهای اجتماعی، مدنی و … و در نهایت کیفیت محیط زندگی شهری است (کوکبی، 1384: 5).از طرف دیگر، تحولات جدید شهرسازی جهان و بروز مسایل و مشکلات ناشی از آن، محیط‌های شهری از جمله محله‌های شهری را در معرض عوارض نا‌مطلوب توسعه شهری قرار داده است. در دهه‌های اخیر، با تغییرات شگرف ساختار فضایی محله‌های شهری از نقش سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن‌ها کاسته شده و نارسایی‌هایی چون آلودگی‌های زیست محیطی (آلودگی‌های صوتی و هوا و …)، بیکاری، فقر، حاشیه‌نشینی، بد مسکنی، آسیب‌های اجتماعی ـ روانی و فرهنگی، جابجایی‌های اجتماعی، افول کارکردی و فعالیتی، خروج فعالیت‌های اقتصادی، کیفیت نامطلوب کالبدی و … ظاهر شده‌اند. این مسایل و مشکلات را می‌توان ناشی از اتخاذ رویکرد سنتی (کالبدی ـ کارکردی) در برنامه‌ریزی شهری دانست که کاهش کیفیت محیط شهری را در مناطق شهری به خصوص محله‌های شهری موجب شده است. این پدیده تقریباً در تمام کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از جمله ایران بروز یافته است (همان: 6).
در ایران نیز به دلیل ضعف برنامه‌ریزی، مهاجرت‌های وسیع و رشد سریع کالبدی و مهم‌تر از همه اعمال سیاست‌ها و روش­های نا‌کارآمد در مواجهه با محله‌های شهری و همچنین بی‌توجهی به نقش محله‌های شهری در ارتقای هویت اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و … شهری، مشکلات و مسایل محله‌های شهری به صورت قابل توجه ظاهر شده است. این بی‌توجهی باعث کاهش کیفیت محیط اجتماعی، تسریع روند تخریب فیزیکی، به هم خوردن تعادل میان رفاه اجتماعی و کارآیی اقتصادی (به نفع کارایی اقتصادی) و به طور کلی کاهش کیفیت محیط شهری و کیفیت زندگی شهری در محله‌های شهری شده است.  با توجه به اهمیت مسئله “کیفیت”، به نظر می‌رسد چنانچه برنامه‌ها و مداخلات کالبدی در شهرها، همچون گذشته بدون توجه لازم به کیفیت محیط شهری در مراحل مختلف تصمیم‌گیری صورت پذیرد، تضمینی برای دستیابی به محیط‌های دارای کیفیت شهری مطلوب وجود نخواهد داشت.
منطقه پنج در جهت شمال­شرق کلانشهر کرمانشاه واقع گردیده است، مساحت این منطقه در حدود 2158 هکتار می­باشد و براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در حدود 165334 نفر جمعیت دارد که بیش از 19 درصد جمعیت شهر کرمانشاه را در برگرفته است (سال­نامه آماری استان کرمانشاه، 1390). طی چند سال اخیر مجموعه مسکن مهر و شهرک­های جدید در سمت شرقی این منطقه به وجود آمده است (شهرک شهرداری، شهرک جهاد، شهرک دانش و …) همچنین روستای نوکان نیز به این منطقه اضافه شده است. وجود تفاوت در شهرک­های جدید و قدیمی، وجود مجتمع­های مسکونی (مسکن مهر) و نقاط روستایی جذب شده در شهر (روستای نوکان) در سطح منطقه پنج شهرداری کرمانشاه، پژوهش حاضر را بر آن داشت که با توصیف و تبیین مفهوم کیفیت، ضمن شناسایی مولفه­های موثر بر بهبود کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهر کرمانشاه، شاخص­های تأثیرگذار و چگونگی ارتباط این شاخص­ها را در محیط شهری منطقه مورد مطالعه (شهرک­های احداث شده جدید و قدیمی، مجتمع­های مسکونی و نقاط روستایی جذب شده) بررسی نماید تا در نهایت بتواند با ارائه پیشنهاداتی زمینه مناسبی جهت ارتقای کیفیت محیط شهری در محدوده مورد مطالعه فراهم آورد.
1-2- سوال‌های تحقیق
با این چشم انداز از مسئله، سوال‌های تحقیق به قرار زیر بوده است:
1-2-1- کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه در چهار حیطه «ویژگی­های کالبدی، ویژگی­های کارکردی، ویژگی­های محتوایی، محیط سکونتی» چگونه است؟
1-2-2- بین پایگاه اقتصادی و قومیت شهروندان با رضایتمندی از کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه چه ارتباطی وجود دارد؟
1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
در دهه‌های اخیر موضوع کیفیت محیط شهری به یک بحث تخصصی و عمومی نزد کارشناسان و برنامه‌ریزان شهری و حتی مردم تبدیل شده است و توجه مردم از اهداف مادی به ماهیت زندگی در مجموعه‌های ناکارآمد شهری معطوف شده است. شایان توجه است که در تمام مشکلات شهری یک مولفه‌ی کیفیت محیطی وجود دارد. به عبارت دیگر بسیاری از مشکلات محیطی به سرعت به مشکلات شهری تبدیل می‌شوند (Porteous, 1971:155-156).
نگاهی به فرآیند برنامه‌ریزی شهری کشور و تحقیقات انجام شده در این زمینه در چند دهه گذشته و نتایج عینی و ملموس آن نشان می‌دهد که برنامه‌ها و طرح­های مربوط از پاسخ­گویی به نیازهای کیفی در محیط‌های شهری بازمانده‌اند و عملاً به نتایج قابل قبولی دست نیافته‌اند. کیفیت به یکی از مفاهیم محوری دانش شهرسازی جدید تبدیل شده است که از اهمیت نظری و عملی فراوانی برخوردار است. گذشته از اهمیت نظری، به واسطه بحران کیفیت که در حال حاضر محیط‌های شهری در ایران با آن مواجه‌اند، کیفیت محیط شهری از نظر عملی مورد توجه قرار گرفته است.
در این میان ادارات مربوطه از جمله شهرداری­ها زمانی در رسیدن به اهداف خود موفق خواهند شد که شهروندان از عملکرد آن­ها رضایت داشته باشند. رضایت شهروندان موجب خواهد شد که آن­ها در انجام امور و مسولیت­ها حضور فعال داشته باشند و مشارکت شهروندی به عنوان محور اصلی تصمیم­گیری مد نظر قرار گیرد. یکی از ابزارهای رسیدن به این اهداف، ارزیابی محیط­های شهری بر مبنای نظرات ساکنین خود آن منطقه است. در واقع ارزیابی ساکنان از محیط­های سکونتی­شان می­تواند به عنوان یکی از  مهم­ترین معیارهای سنجش دستیابی به اهداف و ارزیابی میزان موفقیت هر طرح شهری مطرح شود. شناسایی عوامل موثر بر میزان رضایت و آزردگی خاطر ساکنین می­تواند در جهت تحلیل وضع موجود، تصمیمات آتی به منظور ارتقاء سطح کیفی محدوده­های سکونتی افراد و جلوگیری از تکرار نواقص در سایر مکان­ها موثر واقع شود.
با توجه به اهمیت مسئله “کیفیت”، به نظر می‌رسد چنانچه برنامه‌ها و مداخلات کالبدی در شهرها، همچون گذشته بدون توجه لازم به کیفیت محیط شهری در مراحل مختلف تصمیم‌گیری صورت پذیرد، تضمینی برای دستیابی به محیط‌های دارای کیفیت شهری مطلوب وجود نخواهد داشت. این پژوهش در نظر دارد با هدف سنجش کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه از نگاه شهروندان، رضایت و آزردگی خاطر ساکنین از محیط شهری­شان را مورد بررسی قرار دهد تا در نهایت بتواند با شناسایی نقاط قوت و ضعف منطقه، زمینه مناسبی جهت تصمیم­گیری مدیران شهری منطقه و ارائه خدمات بهتر به شهروندان فراهم کند. همچنین نتایج بدست آمده از چرایی متفاوت بودن کیفیت محیط شهری از دیدگاه ساکنان می­تواند زمینه­ای برای تحقیقات بعدی و واکاوی علل آن باشد.
 
1-4- اهداف تحقیق
1-4-1- هدف کلی

  • ارزیابی و سنجش کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه.

1-4-2- اهداف جزیی

  • تعیین ارتباط پایگاه اقتصادی، قومیت شهروندان با رضایتمندی از کیفیت محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه.
  • تعیین رضایتمندی از وضعیت کالبدی محیط شهری در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه.
  • تعیین رضایتمندی از ویژگی­های کارکردی محیط شهری (خدمات) در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه.
  • تعیین رضایتمندی از ویژگی­های محتوایی محیط شهری (اجتماعی- محیطی) در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه.
  • تعیین رضایتمندی از محیط سکونتی در منطقه پنج شهرداری کرمانشاه.

 
1-5- پیشینه تحقیق (مرور ادبیات و سوابق مربوطه):
مفهوم کیفیت محیط شهری برای اولین بار در کنفرانس هابیتات (Habitat) سازمان ملل در سال 1976 مطرح شد. در این کنفرانس کیفیت محیط را مترادف با برآورده کردن نیازهای اساسی انسان و عدالت اجتماعی دانستند. این نیازها عبارت بودند از: غذا، مسکن، شغل، بهداشت، آزادی، شرافت و امکان پیشرفت فردی و توزیع عادلانه درآمدهای توسعه (بحرینی، 1386: 145). یک کمبود واضح در این زمینه، یک توصیف دقیق و جامع از “کیفیت محیط” برای نواحی مسکونی به لحاظ عناصر اصلی و مهم آن است چرا که مطالعات سیستماتیک بر روی کیفیت محیط برای مقاصد سکونتی، نسبتاً جدید است (Carp and et al, 1975: 24).
در نیمه اول قرن بیستم، بستری برای شکل‌گیری مجموعه‌ای از نظرات، اقدامات و گرایشات در حوزه شهرسازی اروپا و امریکا به وجود آمد که از زوایای گوناگون به ابعاد اجتماعی، فرهنگی، زیباشناختی و روانشناسی توسعه و عمران شهرها معطوف بوده و کم و بیش در تغییر و اصلاح روندهای جاری در زمان خود و بعد از آن تأثیر گذاشتند. در میان انبوه این نظریات، برخی از آن‌ها تأثیرات بیشتری بر موضوعات مربوط به ابعاد کیفی توسعه در طرح‌های شهری به خصوص طرح‌های جامع شهری به جای نهاده‌اند. این نظرات و اقدامات عبارتند از: منشور آتن، باغ­شهرها، واحدهای همسایگی و شهرهای جدید. علاوه بر نظریات فوق، جریان‌های فکری دیگری نیز بر طرح و شکل‌گیری رویکردی نوین در شهرسازی موثر بودند که عبارتند از: پست مدرنیسم، نوشهرگرایی و توسعه پایدار (عباس­زادگان و رضوی، 1385: 16). در جدول شماره (1-1) محورهای اصلی این نظریات که در رابطه با کیفیت محیط است نشان داده شده است:
جدول (1-1): نظریات تأثیرگذار بر ابعاد کیفی توسعه در طرحهای شهری و محورهای مرتبط با کیفیت محیط شهرها

محورهای اصلیمنابع نظریه‌های علمی
توجه به کیفیت محیط شهری، ارزش‌های اجتماعی محله و ارتباط با طبیعت.منشور آتن
توجه به کیفیت محیط شهری و لزوم نزدیکی شهر و روستا و حفظ عناصر طبیعی و ارزش‌های زیبا شناختی.باغشهرها
توجه به تأمین خدمات در مناطق مسکونی و چگونگی توزیع واحدهای خدماتی، ابزاری مفید برای برنامه‌ریزی کالبدی و نه چندان مفید برای طراحی شهری.واحد همسایگی
توجه به ارزش‌های محلی و کیفیت زیست در فضای شهری.پست مدرنیسم
هدف قرار دادن کیفیت محیط در کنار کیفیت کارکردی.شهرهای جدید
کاهش آلودگی‌ها، حفظ عدالت، سازگاری با طبیعت.
ارتقای کیفیت زندگی.
توسعه پایدار

مأخذ: (عباس‌زادگان و رضوی، 1385: 16)
به طور کلی مطالعه سیستماتیک در مورد کیفیت محیط (سکونتی) به نیمه دوم قرن بیستم باز می‌گردد.
 F.M. Carp و همکارانش مطالعات انجام شده در این زمینه را به دو دسته تقسیم نموده‌اند:
الف ـ بعضی از مطالعات اولیه به طور جنبی به موضوع کیفیت محیط مرتبط‌اند. ویژگی این مطالعات قدمت بیشتر آن‌ها و بررسی رابطه متقابل فرد با محیط بلافصل خود است (اثرات مجاورت فیزیکی واحدهای مسکونی بر رفتار اجتماعی فرد).
ب ـ بعضی دیگر از تحقیقات انجام شده، در زمینه کیفیت محیط، بر روی خصوصیات افراد ساکن در یک محله به عنوان همسایه متمرکز شده است. در بعضی از این مطالعات مشخص شده که خصوصیات افراد ساکن در محله خیلی مهم‌تر از شاخص‌های فیزیکی محله‌ها، در‌ تعیین میزان رضایت ساکنان است (Carp and et al,1975: 24).
منابع مربوط نشان می‌دهد تحقیقات در زمینه کیفیت محیط شهری در ابتدا از کیفیت مسکن و میزان رضایت از محیط بلافصل سکونتی (محیط شهری) شروع شده و به تدریج به حوزه‌های وسیع­تر در سطح محله‌ها، اجتماعات محلی، شهر، منطقه و کشور کشیده شده است. در ادامه نمایه‌ای از مطالعات انجام شده در زمینه کیفیت محیط (سکونتی) شهری از آغاز تا چند سال اخیر دسته‌بندی شده و سعی شده خلاصه‌ای از آن به صورت روش و یافته‌های تحقیق بیان شود. از مشخصات بارز اکثر این مطالعات استفاده از معیار رضایتمندی افراد در تعیین کیفیت سکونتی و کیفیت محیط شهری بوده است جدول شماره (1-2).
[1].Social Welfare
[2]. Quality of Life
[3]. Social Justice
تعداد صفحه :127
قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

 متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی

علوم سیاسی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :
(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات کرمانشاه
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی (MA)
 
 
عنوان
بررسی موانع شکل گیری سیستم امنیت جمعی درمنطقه خلیج فارس بعداز جنگ سرد
 
 
تابستان 94
 

فهرست مطالب
عنوان …………………………………………………………………………………..……………………………………………  صفحه
چکیده
«فصل یکم  :کلیات تحقیق»
1-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………٢
1-2 بیان مساله اساسی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………….۴
1-3 روش شناسی تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………….٧
1-4 سوالات اصلی و فرعی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-5 فرضیه های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………….8
1-6 شرح کامل روش………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 9
1-7 روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها……………………………………………………………………………………………………………..9
1-8 مرور ادبیات و سوابق مربوطه……………………………………………………………………………………………………………………………9
1-9 اهداف مشخص تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………….12
1-10 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………13
1-11 جنبه جدید بودن و نو آوری در تحقیق………………………………………………………………………………………………………….14
1-12 چگونگی زمانبندی پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….14
1-13 تعریف واژه ها و اصلاحات فنی و تخصصی………………………………………………………………………………………………….15
1-14 شاخص بندی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….20
«فصل دوم»
بخش اول(نوواقعگرایی)
2-1-1 تاریخچه نووا قعگرایی………………………………………………………………………………………………………………………………23
2-1-1-1-مبانی اصلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………23
الف) دولت سالاری…………………………………………………………………………………………………………………………………………..23
ب) بقا ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….24
ج) خودیاری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..25
2-1-1-2 تفاوت نوواقعگرایی با واقعگرایان…………………………………………………………………………………………………………..29
2-1-2  شیفت پارادایمی از واقعگرایی به نوواقعگرایی……………………………………………………………………………………………..30
2-1-2-1 نوواقعگرایی…………………………………………………………………………………………………………………………………………33
2-1-2-2 کنت ولتز و نوواقعگرایی………………………………………………………………………………………………………………………..35
الف)اصل نظم دهنده…………………………………………………………………………………………………………………………………………..38
ب)تفکیک کارکردهای واحدها……………………………………………………………………………………………………………………………39
ج)توزیع توانمندی ها………………………………………………………………………………………………………………………………………40
بخش دوم(امنیت)
2-2-1 جهان سوم پس از جنگ سرد…………………………………………………………………………………………………………………….43
2-2-2 امنیت در دیدگاه نوواقعگرایی…………………………………………………………………………………………………………………….44
2-2-2-1 موازنه قوا…………………………………………………………………………………………………………………………………………….45
2-2-2-2 هژمونی………………………………………………………………………………………………………………………………………………51
فصل سوم(موا نع داخلی وخارجی امنیت)
3-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..57
بخش اول(اهمیت خلیج فارس)
3-1-1 خلیج فارس…………………………………………………………………………………………………………………………………………….63
3-1-2 اهمیت استراتژیک خلیج فارس…………………………………………………………………………………………………………………..63
3-1-2-1 وضع طبیعی وموقعیت جغرافیایی خلیج فارس…………………………………………………………………………………………64
3-1-2-2 ذخائر عظیم نفت وگاز…………………………………………………………………………………………………………………………65
3-1-2-3 بازار مصرف ……………………………………………………………………………………………………………………………………….68
3-1-2-4 نقش فرهنگی وایدئو لوژیکی ……………………………………………………………………………………………………………….69
3-1-3 امنیت ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….70
3-1-3-1 امنیت پس از جنگ سرد ……………………………………………………………………………………………………………………..71
3-1-3-2 امنیت کار آمد در منطقه ………………………………………………………………………………………………………………………72
الف) امنیت دسته جمعی …………………………………………………………………………………………………………………………………74
ب)اعتماد سازی …………………………………………………………………………………………………………………………………………….75
بخش دوم (موانع داخلی امنیت جمعی)
3-2-1 نا ا منی در منطقه …………………………………………………………………………………………………………………………………….79
3-2-2 دیدگاه های امنیتی متعارض بازیگران اصلی منطقه خلیج فارس…………………………………………………………………..79
3-2-2-1 ایران ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….80
3-2-2-2 عربستان ……………………………………………………………………………………………………………………………………………83
3-2-2-3 عراق …………………………………………………………………………………………………………………………………………………85
3-2-3 دیدگاه کشورهای کوچک منطقه نسبت به امنیت خلیج فارس ……………………………………………………………………….88
3-2-3-1 قطر …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..88
3-2-3-2 کویت ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….89
3-2-3-3 امارات متحده عربی ……………………………………………………………………………………………………………………………90
3-2-3-4 عمان ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..91
3-2-3-5 بحرین ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..92
3-2-4 یک عامل و دو بحران مهم امنیتی در منطقه …………………………………………………………………………………………………92
3-2-4-1 جنگ ایران و عراق در سال 1980 ………………………………………………………………………………………………………….94
3-2-4-2 تهاجم عراق به خاک کویت …………………………………………………………………………………………………………………..95
3-2-5 اتحاد نا کار آمد منطقه ای در خلیج فارس ………………………………………………………………………………………………….95
3-2-6 نقش منفی شورای همکاری در کنترل دو بحران مهم منطقه ای ……………………………………………………………………..97
3-2-7 موانع داخلی تاثیر گذار بر ایجاد امنیت دسته جمعی در منطقه خلیج فارس ……………………………………………………..99
3-2-7-1 عدم اعتماد جمعی ………………………………………………………………………………………………………………………….101
3-2-7-2 فقدان درک مشترک از امنیت منطقه ………………………………………………………………………………………………………101
3-2-7-3 عدم وجود یک سازمان فراگیر منطقه ای ………………………………………………………………………………………………103
3-2-7-4 ساختار اقتصادی نا مناسب ………………………………………………………………………………………………………………….104
3-2-7-5 توسعه نیافتگی کشورهای منطقه ………………………………………………………………………………………………………….105
3-2-7-6 ساختار رژیم های سیاسی …………………………………………………………………………………………………………………107
3-2-7-7 بحران مشروعیت در کشورهای منطقه ………………………………………………………………………………………………….108
3-2-7-8 اختلافات فرهنگی ………………………………………………………………………………………………………………………………110
3-2-7-9 ساختار نظام منطقه ای ………………………………………………………………………………………………………………………..111
3-2-7-10 اختلافات مذهبی …………………………………………………………………………………………………………………………….112
3-2-7-11 توسعه طلبی کشور های منطقه …………………………………………………………………………………………………………..114
3-2-7-12 گسترش سلاح های نظامی و سابقه تسلیحاتی ……………………………………………………………………………………114
3-2-7-13 مناقشات ارضی و مرزی …………………………………………………………………………………………………………………..117
الف)اختلافات بر سر مرزهای دریایی و رودخانه ای …………………………………………………………………………………………….119
ب)اختلاف بر سر مرزهای زمینی وتملک جزایر …………………………………………………………………………………………………119
بخش سوم(موا نع خارجی امنیت جمعی)
3-3-1 حضور آمریکا در منطقه پس از جنگ سرد ……………………………………………………………………………………………….122
3-3-1-1 حمله عراق به کویت …………………………………………………………………………………………………………………………122
3-3-1-2 حادثه 11 سپتامبر 2001 ……………………………………………………………………………………………………………………..123
3-3-2 اهمیت خلیج فارس برای حضور آمریکا در این منطقه ……………………………………………………………………………….124
3-3-3 منافع و اهداف آمریکا در منطقه خلیج فارس ……………………………………………………………………………………………125
3-3-3-1 اهداف ومنافع ثانوی ………………………………………………………………………………………………………………………..126
3-3-3-2 اهداف ومنافع ذاتی آمریکا …………………………………………………………………………………………………………………126
الف)نفت،اصلی ترین علاقه آمریکا در خلیج فارس ……………………………………………………………………………………………126
ب)مطلوبیت بازار خلیج فارس …………………………………………………………………………………………………………………………127
ج)امکانات اقتصادی و تجاری منطقه ………………………………………………………………………………………………………………….127
د)توسعه نفوذ سیاسی ……………………………………………………………………………………………………………………………………….127
3-3-4 نوع رابطه آمریکا با کشورهای منطقه پس از جنگ سرد ……………………………………………………………………………..128
3-3-4-1 رابطه آمریکا با ایران ………………………………………………………………………………………………………………………..128
3-3-4-2 رابطه آمریکا با عراق …………………………………………………………………………………………………………………………128
3-3-4-3 رابطه آمریکا با کشورهای عربی حاشیه جنوبی ………………………………………………………………………………………129
3-3-5 نقش آمریکا در ممانعت از ایجاد امنیت دسته جمعی در منطقه خلیج فارس …………………………………………………..130
3-3-5-1 دخالت های آمریکا در بحران های منطقه و ترویج نا امنی بیشتر (قبل از 11 سپتامبر)………………………………….130
الف)حمله عراق به ایران ………………………………………………………………………………………………………………………………..131
ب)حمله عراق به کویت ………………………………………………………………………………………………………………………………..134
3-3-5-2 حمله یک جانبه به عراق (پس از 11 سپتامبر ) ……………………………………………………………………………………..136
الف)اهداف آمریکا حضور درعراق …………………………………………………………………………………………………………………..138
1)اهداف نظامی …………………………………………………………………………………………………………………………………………..139
2)اهداف سیاسی …………………………………………………………………………………………………………………………………………..140
3)اهداف اقتصادی ………………………………………………………………………………………………………………………………………..140
ب)پیامدهای حمله آمریکا به عراق واشاعه ی بی نظمی ……………………………………………………………………………………..141
1)پیامدهای سیاسی دموکرات ……………………………………………………………………………………………………………………….141
2)پیامد های امنیتی ………………………………………………………………………………………………………………………………………144
3)پیامد های اقتصادی …………………………………………………………………………………………………………………………………..146
3-3-6 سیاست های کلیدی آمریکا در ترویج واگراییی ………………………………………………………………………………………………..147
3-3-6-1 ایران هراسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………148
3-3-6-2 فرقه گرایی ………………………………………………………………………………………………………………………………………..150
3-3-6-3 گسترش تسلیحاتی ……………………………………………………………………………………………………………………………150
نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..153
فصل چهارم
«نا امنی خلیج فارس ونووا قعگرایی»
4-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………157
4-4 نا امنی در خلیج فارس ………………………………………………………………………………………………………………………………158
4-2-1 هژمونیک گرایی …………………………………………………………………………………………………………………………………….158
4-2-1-1 حمله عراق به کویت ………………………………………………………………………………………………………………………..159
الف)دیدگاه شورای همکاری خلیج فارس (کشورهای عرب منطقه) ……………………………………………………………………….160
ب)دیدگاه آمریکا ……………………………………………………………………………………………………………………………………………162
ج)جمهوری اسلامی ایران وجنگ کویت ………………………………………………………………………………………………………….165
4-2-1-2 حمله آمریکا به عراق…………………………………………………………………………………………………………………………166
الف) دیدگاه ایران ……………………………………………………………………………………………………………………………………….168
ب)کشورهای عرب منطقه خلیج فارس ………………………………………………………………………………………………………….169
4-2-2 موازنه گرایی پس از جنگ سرد ………………………………………………………………………………………………………………..170
4-2-2-1 توازن قوا در خلیج فارس ………………………………………………………………………………………………………………….171
4-2-2-2 توازن قوا در استراتژی آمریکا……………………………………………………………………………………………………………..171
4-2-2-3 جنگ عراق وتوازن قوای جدید ………………………………………………………………………………………………………….173
نتیجه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….175
فصل پنجم
«نتیجه گیری وپیشنهادها»
5-1 عوامل ضعف یا شکست سازمان منطقه ای ……………………………………………………………………………………………………179
5-2 راهکارهای رهایی از موانع امنیت جمعی………………………………………………………………………………………………………………180
5-3 توازن امنیت ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………183
الف) توازن امنیت با تاکید بر نقش ایران………………………………………………………………………………………………………………………183
ب)امنیت جمعی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………186
فهرست منابع و مأخذ ……………………………………………………………………………………………………………………………………..188
 
 
 
 
 
 
 
 
چکیده
منطقه خلیج فارس و به عبارتی کشورهای این منطقه دارای پتانسیل های بالقوه ای به صورت مشترک می باشند که می توانند امنیت دسته جمعی را در راستای توسعه و اتحاد منطقه ای همراهی کنند .
خلیج فارس بدلیل منابع عظیم نفتی و موقعیت خاص ژئوپلیتیکی همواره بطور خاص مورد توجه قرار گرفته است . وابستگی امنیت بسیاری از کشورها با امنیت منطقه خلیج فارس باعث شده که حوادث و وقایع در آن جنبه فرامنطقه ای و بین المللی به خود بگیرد. در تحقیق حاضر با وجود شرایط مشترک منطقه ای، دلایل عدم شکل گیری امنیت دسته جمعی در منطقه را مورد بررسی قرار داده و مشخص می نماییم که چرا امنیت دسته جمعی نتوانسته است در این منطقه شکل بگیرد.
امنیت در این قسمت بدلیل مشکلات حاد و اختلاف هایی که در بین کشورهای منطقه حاکم است تحت تاثیر و نقش پررنگ قدرت های فرامنطقه ای قرار گرفته است. کشورهای منطقه تاکنون نتوانسته اند با وجود قدرت های خارجی به یک امنیت دسته جمعی و مشترک دست یابند. انجام مسئله مهم امنیت جمعی در منطقه خلیج فارس  تحت تاثیر عواملی مهم در دو سطح منطقه ای ( بخش پیرامونی ، اختلافات سیاسی ، اقتصادی ،‌نظامی ، اجتماعی ) و سطح فرا منطقه ای ( تاثیرات غرب  و عوامل تاثیر گذار جدید جهانی ) قرار دارند.
در این تحقیق با تاکید برموازنه گرایی هژمونیک که یکی از الگوهای امنیت سازی در رهیافت نوواقعگرایی می باشد به بررسی مسائل امنیتی مربوط به منطقه خلیج فارس با تمرکز بر عوامل داخلی و خارجی موثر می پردازیم . عوامل داخلی تحت تاثیر شدید عوامل فرامنطقه ای قرار دارند و وابستگی شدید بین این دو دست به دست هم داده تا هر چه بیشتر جو منطقه نا آرام و درگیر اموج سهمگین بی ثباتی باشد.
کلید واژه ها : خلیج فارس،نوواقعگرایی،امنیت منطقه ای،موازنه گرایی، هژمون ،جنگ سرد،امنیت دسته جمعی،
    
 
فصل یکم
(کلیات تحقیق)
 
 
 
1-1 مقدمه
خلیج فارس از مهمترین مناطق جهان از منظر ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک محسوب می شود و از طرفی می توان گفت که امنیت در منطقه از شرایطی برخوردار است که به نوعی پیوستگی امنیتی در بین کشورها را به همراه دارد.اخلافات در بین کشورهای منطقه خلیج فارس باعث شده است که آنها روابط خوبی را با همدیگر نداشته باشند . از طرفی باتوجه به شرایط ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک خلیج فارس و اهمیت آن برای قدرت های فرامنطقه ای و سعی آنها برای تسلط بر این منطقه مزید بر علت گردیده است وآنها را هرچه بیشر از هم دور کرده است. می توان گفت که امنیت در خلیج فارس ،کانون امنیت بین المللی محسوب  می گردد. مسائلی مانند امنیت انرژی و … پیوند امنیت این منطقه با امنیت جهانی را افزایش داده است. بر این اساس ایجاد سازوکارهای مناسب برای شکل دهی به امنیت پایدار با توجه به موانع و چالش های موجود دغدغه ای با ابعاد منطقه ای و بین المللی تلقی می گردد.
 خلیج فارس به لحاظ جغرافیایی از کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس به اضافه ایران و عراق تشکیل شده و دربرگیرنده کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطرو بحرین می باشد.
منطقه خلیج فارس از دیر باز شاهد چالش قدرت و رقابت مداوم قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای بوده است وامنیت و ثبات و آرامش در منطقه بویژه از ابتدای قرن بیستم ،یعنی از زمان کشف و استخراج نفت مختل شده است. به همین دلیل  از آن تاریخ تا کنون مساله امنیت خلیج فارس و ترتیب های مطلوب در این راستا و چگونگی مشارکت دولت های منطقه ای و بین المللی در آن ، از جمله مهمترین و حساس ترین مباحث در منطقه بوده است .
جهت تامین امنیت در منطقه ،اقدامات اعتمادسازی از جمله راهکارهای پیش رو جهت ایجاد یک ساختار مشترک در بین کشورهای منطقه می باشد وقبل ازهراقدامی جهت گسترش روابط و همگرایی در منطقه ،عوامل تنش زا را که همواره موجب جلوگیری از نزدیک شدن کشورهای منطقه به یکدیگر شده است بایستی مورد شناسایی قرار گرفته و در جهت رفع آنها برآییم. بررسی و رفع عوامل واگرایی می تواند به برقرای فضای  اعتماد وایجاد روابط حسنه در بین کشور های منطقه کمک  نماید.
در این تحقیق سعی در بررسی موانع و چالش های اصلی شکل گیری امنیت پایدار در منطقه خلیج فارس از دیدگاه نو واقعگرایان داریم. در این خصوص این فرضیه مطرح شده است که خلیج فارس به عنوان یک مجموعه امنیتی به دلیل مجموعه عوامل و مؤلفه های منطقه ای از جمله غالب بودن اختلافات و چالش  های  دوستی و همکاری در روابط بین بازیگران و رویکردهای متفاوت آنها از یکسو و تأثیرگذاری منفی متغیرهای فرامنطقه ای از سوی دیگر تاکنون شاهد ایجاد امنیت پایدار نبوده است واز طرفی می دانیم که با توجه به شرایط منطقه و وابستگیهای امنیتی بین بازیگران آن، ایجاد امنیت پایدار تنها از طریق تعاملات مشترک در قالب الگوی امنیت جمعی موثرو کارا خواهد بود.
در بررسی و حل نمودن موانع شکل گیری امنیت پایدار در منطقه خلیج فارس در قالب نظریه امنیت منطقه ای  باید به عوامل و مؤلفه های برجسته در این نظریه از جمله رویکردهای بازیگران اصلی مجموعه امنیتی خلیج فارس یعنی ایران، عربستان سعودی و عراق توجه خاص داشت. از سوی دیگر به مؤلفه های خارجی تأثیرگذار در مجموعه امنیتی خلیج فارس و به ویژه نقش آمریکا  نیز بایستی توجهی خاص تر داشت.
در توازن قدرتها در آینده، با توجه به خصوصیات و اهمیت ژئواکونومیک خلیج فارس و برخورداری از حجم بالای ذخایر انرژی، برتری متعلق  به قدرتی خواهد بود که بر منابع نفت وگاز و خطوط انتقال انرژی در این منطقه تسلط داشته باشد.برای رسیدن به پاسخی منطقی در تحقیق و همچنین طراحی یک الگوی تامین دسته جمعی می توان موارد  زیر را مطرح  و مورد بررسی قرار داد.
١-رابطه  تولید و مصرف انرژی جهان در میان مدت و کوتاه مدت در آینده .
٢- رابطه  بین انرژی و امنیت در خلیج فارس .
۳- رابطه  بین خلیج فارس  و امنیت قدر تهای بزرگ و مخصوصا ایالات متحده .
۴-راهکارهای دستیابی به امنیت در حوزه خلیج فارس و الگوی امنیتی مناسب برای منطقه خلیج فارس.
در این تحقیق سعی بر آن است که از ابعاد و زوایای مختلف  علت نا امنی خلیج فارس را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم و به یافته های  مستدلی درجهت  ارائه یک شناخت منطقی در مورد سوالات اصلی وفرعی تحقیق و شناخت موانع تحقق امنیت دسته جمعی در منطقه پس از جنگ سرد دست بیابیم.
 
١-٢ بیان مسأله اساسی تحقیق به طور کلی (شامل تشریح مسأله و معرفی آن، بیان جنبه‏های مجهول و مبهم، بیان متغیرهای مربوطه و منظور از تحقیق)
خلیج فارس یکی از مهمترین مناطق ژئوپولیتیکی و ژئواستراتژیک جهان است که شامل ایران، عراق و ۶کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس که حدود ۶٠درصد منابع نفت و حدود ۴٠ درصد گاز جهان را دارا هستند می باشد. در این منطقه در سه دهه اخیر، سه رخداد مهم، – جنگ ایران و عراق، تهاجم عراق به کویت و سپس اشغال عراق توسط آمریکا به وقوع پیوسته که بر اهمیت مذکور افزوده است. امنیت این منطقه نه تنها برای کشورهای عضو، حیاتی است بلکه امنیت مناطق همجوار از آسیای میانه گرفته تا مدیترانه و همچنین امنیت جهانی به خاطر منابع نفتی آن، به امنیت این منطقه وابسته است و ایران هم به دلیل داشتن بیشترین سواحل و همچنین پتانسل های بالا می تواند نقش مهمی در امنیت منطقه داشته باشد.کشورهای حاشیه خلیج فارس شامل: ایران، عراق،کویت، عربستان، امارات متحده عربی، عمان و بحرین که ۵ کشور اول جزء اعضای  سازمان کشورهای  صادر کننده نفت اوپک هستند. از زمانی  که اهمیت خلیج فارس به واسطه ذخائر عظیم نفتی اش و نیاز جدی غرب به این منبع ارزشمند یعنی انرژی درک شد، نظام امنیتی این حوزه جغرافیایی همواره با برنامه و پشتیبانی و با حضور مستقیم قدرت ها ی خارجی ذینفع محقق شده است. طی ٧ دهه اول قرن ٢٠انگلستان چتر امنیتی خود را بر این منطقه پهن کرده بود. ولی انگلستان از سال ١٩٧١به علل مختلف که عمدتاً به مسائل اقتصادی و داخلی کشورش باز می گردد. ابتدا از خلیج عدن و سپس از کل خلیج فارس و منطقه دور شد و ایالات متحده نقش جایگزین آن را برعهده گرفت. ایالات متحده ابتدا به دلایل مختلف سعی کرد از حضور مستقیم و پر هزینه در منطقه پرهیز کند و با توجه به تجربیاتش از حضور نظامی در ویتنام، تامین امنیت را به کشورهای منطقه واگذار کند و به همین دلیل در دهه ١٩٧٠از سیاست دو ستونی نیکسون که ایران به عنوان قدرت نظامی و ژاندارم منطقه کار ایجاد و برقراری امنیت را بر عهده داشت و عربستان سعودی هم تامین کننده مالی این سیستم به حساب می آورد. ولی این سیاست با انقلاب در ایران در سال ١٩٧٩و روی کار آمدن رژیم جدید در ایران که کاملاً با منافع آمریکا در ستیز بود به هم خورد. بنابراین آمریکا به علت نگرانی از گسترش انقلاب اسلامی ایران و با توجه به جو ضد ایرانی حاکم بر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و با عنایت به تمایلات توسعه طلبانه عراق سیاست تقویت عراق برای محدود کردن ایران اتخاذ کرد و بغداد جنگ خود را علیه ایران آغاز کرد. باروی کار  آمدن رژیم جدید در ایران که کاملا با منابع آمریکا در ستیز بود سیستم اول به هم خورد. نکته قابل توجه این بود به رغم جنگ میان دو کانون قدرت در خلیج فارس یعنی ایران و عراق به علل مختلف، حوزه خلیج فارس به طورکامل  ناامن نشد و جریان انتقال نفت همچنان ادامه داشت. آمریکا با کنترل نامحسوس خود بر جنگ ایران و عراق سعی کرد نگذارد هیچکدام از دو کشور احساس شکست قطعی کنند که در این صورت مجبور می شوند به صورت وسیع منطقه خلیج فارس را ناامن کنند. به موازات جنگ ایران و عراق آمریکا به تقویت شورای همکاری خلیج فارس پرداخت. به تدریج مجبور شد حضور مستقیم خود را در منطقه گسترش دهد، به طوری که حضور نظامی آمریکا در منطقه به حدی رسید که در اواخر جنگ ایران و عراق در چند مورد میان آنها و نیروهای ایران درگیری رخ داد.
با پایان جنگ ایران و عراق آمریکا از اشتباه دوم خود در منطقه یعنی تکیه بیش از حد بر عراق که یک حکومت غیر دمکراتیک بود ضربه خورد. زیرا عراق به یمن ، کمک غرب و مساعدت آنها به یک قدرت نظامی در منطقه تبدیل شده بود و به کویت حمله و قصد خود را برا ی حمله به عربستان آشکار کرد که امنیت خلیج فارس را شدیداً مورد مخاطره قرار داد به دنبال عملیات طوفان صحرا و عقب نشینی اجباری عراق به مرزهای ملی خود، سیستم دوم آمریکا عملا با شکست مواجه و فروریخت.در واقع تا دهه ٩٠امنیت منطقه یا به عهده انگلستان بوده یا متاثر از سیاستهای آمریکا اداره شده است و کشورهای بومی نقش چندانی نداشته  و یا بصورت یک عامل نیابتی عمل کرده اند.
بعد از پایان جنگ سرد و از بین رفتن سیستم دو قطبی و تغییر در ساختار جهانی و از بین رفتن رقابت ابرقدرتها  و  عاملین انها در مناطق مختلف و از جمله در خلیج فارس امید ان وجود داشت که یک مجموعه امنیت منطقه ای و محلی در خلیج فارس شکل بگیرد اما همچمنان این منطقه فاقد چنین مکانیسمی است و امنیت آن  بیشتر از آنکه در قالب یک مفهوم مشترک تعریف شود با معنایی همراه با تعارض از سوی بازیگران مختلف تعریف شده و دیدی نسبی و غیر مطلق از امنیت در این منطقه وجود دارد.در کنار اهمیت ژئواکونومیک خلیج فارس برای متروپل شکل گیری عمده کنشهای اسلام گرایان در این منطقه سبب شده تا خلیج فارس دارای بعدی استراتژیک هم در قرن ٢١ برای جهان مرکز باشد.از اینرو امنیت در این منطقه هم برای بازیگران محلی و هم فرا محلی دارای اهمیت روزافزون می باشد. اینکه در چنین منطقه ای با این اهمیت چگونه است که یک سیستم امنیت منطقه ای شکل نگرفته است و کنشهای امنیت ساز همیشه تحت تاثیر بازیگران فرامنطقه ای و  قدرتمند قرار داشته است موضوعی است که در این تحقیق به ان پرداخته خواهد شد.
 
1-3  روش شناسی تحقیق
الف-شرح کامل روش تحقیق بر حسب هدف ، نوع داده ها و نحوه اجرا (شامل مواد،تجهیزات و استانداردهای مورد استفاده در قالب مراحل اجرایی تحقیق به تفکیک):
تحقیق حاضر به روش تحلیلی – اسنادی وبا تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و جستجو در سایت های اینترنتی ، ضمن پرداختن به مبانی شکل گیری همکاری های منطقه ای و عوامل لازم در این زمینه با تأکید بر ویژگی های ژئوپلیتیکی با یک روش شناسی فرارفتارگرا و با بهره گیری از نظریه نو واقعگرایی اقدام به آزمون فرضیه خود پرداخته و سعی در شناخت و تحلیل زمینه ها و محدودیت ها و فرصت های همگرایی ، میان کشورهای منطقه خلیج فارس با زوایای ایدئولوژیک موضع گیریهای منطقه ای و فرامنطقه ای مختلف از نگاهی امنیتی نسبت  به موضوع را دارد.
1-4  سؤالات اصلی و فرعی تحقیق
سؤال اصلی
 موانع اصلی شکل گیری مجموعه امنیتی در منطقه خلیج فارس از دهه بعد از جنگ سرد چیست؟
 
سوال فرعی
١.موانع داخلی شکل گبری مجموعه امنیتی در منطقه خلیج فارس بعد از جنگ سرد چیست؟
٢.موانع خارجی شکل گیری مجموعه امنیتی در منطقه خلیج فارس بعد از جنگ سرد چیست؟
 
1-5  فرضیه‏های تحقیق
فرضیه اصلی
 در کنار موانع داخلی آنچه بیشتر مانع ایجاد مجموعه امنیتی در منطقه خلیج فارس بعد از جنگ سرد شده و سبب پررنگ تر شدن موانع داخلی گشته است عامل خارجی(ساختاری) بوده است.
فرضیه فرعی
١.موانع داخلی شامل اختلافات مرزی ،اقتصاد غیرمکمل و رقیب،تضاد مذهبی و فرهنگی ،تفاوت در سیستم حکومتی و ایدئولوژی سیاسی،درک متفاوت از تهدید و ساختار نامتقارن قدرت، بین کشورها مانع شکل گیری مجموعه امنیتی منطقه ای در خلیج فارس  از دهه 90 شده اند.
٢.موانع خارجی در قالب ظهور سیستم تک قطبی و موازنه گرایی هژمونیک از سوی قطب مسلط از موانع اصلی شکل گیری مجموعه امنیتی در منطقه خلیج فارس بعد از جنگ سرد بوده است.
متغیرهای مورد بررسی در قالب یک مدل مفهومی و شرح چگونگی بررسی و اندازه گیری متغیرها:
در روش تحلیلی محتوا و روش تحلیل رویدادها در موضوع منابع لازم به گفتن است که اسناد تاریخی ، کتب ، مقالات فارسی و انگلیسی در سطح داخلی و بین المللی که توسط بسیاری از تحلیل گران ، ناظران و پژوهشگران به نگارش در امده است را به عنوان منابع مورد استفاده قرار می دهیم.
 
١-۶  شرح کامل روش
داده های مورد نیاز در این تحقیق از روش های زیر گرد اوری گردید:
١.استفاده از کتب و مقالات علمی مرتبط  با موضوع تحقیق
٢.استفاده ازکتب و سایت های علمی مرتبط با موضوع تحقیق.
۳.از دیدگاه اساتید مربوطه  استفاده گردید.
جامعه آماری ، روش نمونه گیری و حجم نمونه(در صورت وجود و امکان):
در این روش جامعه آماری استفاده نشده ولی محدوده این تحقیق کشورهای حوزه خلیج فارس می باشد ومحدوده زمانی آن از پایان جنگ سرد تا سال ٢٠١۴را در بر می گیرد.
 
١- ٧ روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها
این تحقیق دارای ارزش نظری می باشد اما تمام تلاش بر این است که یافته های پژوهشی ارزش کاربردی داشته باشد و با توجه به این که تحقیق حاضر ابعاد مختلفی را در بر می گیرد ، متد پویایی این تحقیق بر اساس توصیفی تحلیلی است و در روش  تحلیل رویدادها در موضوع منابع لازم به گفتن است که  کتب و مقالات و اسناد مرتبط در سطح داخلی و بین المللی که توسط بسیاری از تحلیل گران،ناظران و پژوهش گران به نگارش در امده است را به عنوان منابع مورد استفاده قرار می دهیم و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات کیفی می باشد.
 
 ١-٨ مرور ادبیات و سوابق مربوطه
امنیت از جمله موضوعاتی می باشد که در تیررس بررسی و تتبع علمی واسنادی بسیاری از پژوهشگران قرار گرفته است .از این رو ، منابع تحقیقی گوناگون با رویکردهای مختلف در این راستا وجود دارد.اما با همه این تفاسیر نگارنده سعی نموده که با توجه به مطالبی که در سایت ها و مصاحبه ها و … وجود دارد به بررسی موضوع از دیدگاه خود بپردازد ودر اینجا به طور مختصر به تعدادی از کتاب ها و مقالات مرتبط با موضوع پرداخته می شود:

  1. تعارضهای منطقه ای(کتاب):مولف: جیمز.ای.گودبای ترجمه محمدرضاسعیدآبادی . انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی (١۳٨٢)این کتاب به بررسی این موضوع می پردازد که منازعات منطقه ای چگونه می تواند همکاری میان کشورهای بزرگ ، به ویژه روسیه و ایالات متحده را تحت تاثیر قرار دهد واز آن متاثر شود.
  2. چهره جدید امنیت درخاورمیانه(کتاب): تدوین لی نورجی.مارتین ترجمه قدیرنصری.انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی (١۳٨۳)در این کتاب نویسندگان متخصص متعددی با گرایش های تخصصی گوناگون ، زوایای مهمی از مسایل خاور میانه را مطرح کرده اند.
  3. ایران وخاورمیانه «گفتارهایی در سیاست خارجی ایران» (کتاب ):مولف: امیرمحمدحاجی یوسفی .تهران:فرهنگ گفتمان(١۳٨۳) کتاب حاضر،مجموعه مقالاتی است که در ارتباط با تحولات منطقه خاورمیانه وپیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران به نگارش در آمده ودغدغه آن برون رفت از بحران های ایجاد شده می باشد.

4.مطالعات امنیتی(کتاب):ترجمه سید  محمد علی متقی نژاد. انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی (١۳٨۶). نویسندگان کتاب حاضر که از کار شناسان بر جسته حوزه امنیت هستند،تلاش می کنند تا آخرین تحولات نظری رادر این حوزه مورد بررسی قرار دهند .
5.نظمهای منطقه ای (کتاب):ترجمه سید جلال دهقانی .انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی (١۳٨١).در این کتاب تلاش شده  تا با در ک بهتر ظهور و تنوع نظمهای منطقه ای ،نقش عوامل درونی و بیرونی هر منطقه در ایجاد ثبات منطقه ای مورد بررسی قرار گیرد.
6.امنیت و راهیرد در جهان معاصر(کتاب).ترجمه فرشاد امیری و اکبر علی عسگری صدر. انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی (١۳٨۵).کتاب حاضر با بررسی مطالعات امنیتی و راهبردی در دوران پس از جنگ سرد می تواند بسیاری از پژوهشگران و دانشگاهیان را به چیستی این حوزه آشنا ساخته و با نظریات جدید حوزه مطالعات امنیت و راهبرد بیشتر اشنا کند.

  1. شکل بندی امنیت همیارانه در خلیج فارس(مقاله):توسط دکترهمایون الهی وزهره پوستین چی درفصلنامه سیاست،مجله دانشکده حقوق وعلوم سیاسی.دوره۳٨.شماره۴.زمستان١۳٨٧چاپ گردید.دراین مقاله امنیت همیارانه در قالب نظریاتی مطرح شده است که ازیکسو بر عقلانیت راهبردی تاکید داشته واز طرف دیگر ضرورت همکاری ومشارکت تمامی کشورهای همجوار در حوزه جغرافیایی خاص را مورد توجه قرار می دهد.
  2. پیامدهای بی ثباتی امنیتی برموارنه قدرت درخاورمیانه(مقاله): نوشته دکترعباس مصلی نژاد درفصل نامه ژئوپلوتیک –سال هشتم ،شماره سوم،پاییزسال ١۳٩١به چاپ رسید.این مقاله در پی تبیین پیامدهای بی ثباتی امنیتی بر موازنه قدرت در خاورمیانه براساس تغییر در مدل موازنه قدرت منطقه ای و بین المللی می باشد.

9.جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی(کتاب):مولف: پیروز مجتهد زاده، انتشارات سمت(١۳٨١) ، این کتاب به بررسی جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی از موضع ژئو پولیتیک می پردازد.

  1. پیروز مجتهدزاده ، ایده های ژئوپلتیک و واقعیت های ایرانی، مطالعه روابط جغرافیا و سیاست در جهان دگرگون شونده، انتشارات امیرکبیر(١۳٨٢)
  2. ژئوپلتیک در قرن بیست و یکم (کتاب).مولف: عزت الله عزتی ، انتشارات قومس،(١۳٨٩)

 
١-٩ اهداف مشخص تحقیق (شامل اهداف آرمانی، کلی، اهداف ویژه و کاربردی)
هدف اصلی این تحقیق را می توان ارزیابی الگوی امنیت در حوزه امنیتی خلیج فارس دانست. در شرایط بحران، ضرورتهای امنیتی با چالش روبه رو می شود. عبور از چالش های امنیتی در شرایطی انجام میگیرد که تضادهای سیاسی و امنیتی در فضای تعامل و الگوهای همکاری جویانه کشورهای منطقه ای تنظیم و تعدیل گردد. با این حال، تعاملات امنیتی میان تمامی کشورهای یک منطقه لزوماً نباید مستقیم باشد، چرا که کشورهای رقیب در منطقه خلیج فارس  تمایل چندانی به حل موضوعات امنیتی خود ندارند. در چنین شرایطی نقش قدرتهای بزرگ ارتقا می یابد. علت آن را می توان تأثیرپذیری بازیگران منطقه ای از نقش بازیگران بین المللی دانست. این امر، منجر به کاهش نقش مشارکتی بازیگران حاشیه ای به عنوان ضرورت اجتناب ناپذیر در ائتلاف سازی امنیتی محسوب می گردد.  چگونگی تعامل آنان به ماهیت و ساختار سیاست بین الملل بستگی دارد.
این تحقیق چگونگی تعارض میان بازیگران در راستای اهداف امنیتی و کارکرد سیستم امنیت منطقه ای در خلیج فارس را مورد بررسی قرار می دهد ودر نتیجه پارامترهایی از جمله پیوستگی امنیت منطقه ای با ساختار نظام بین الملل ، نقش زیر ساخت های محیط ،عناصر گریز از مرکز بحران زا و نگرش های متعارض امنیتی در روند دستیابی به یک سیستم امنیتی فراگیر مورد توجه قرارگرفته  و در ادامه آن علل نا پایداری سیستم امنیت منطقه ای را به عنوان  نتیجه گیری ، مورد پردازش قرار خواهیم داد.و می توان به چند مورد دیگر به شرح ذیل اشاره نمود:
١. آینده امنیتی حوزه خلیج فارس چگونه پیش بینی می شود.
٢. تبیین ماهیت امنیت در خلیج فارس
۳. پرداختن به مهمترین عوامل مانع در شکل گیری مجموعه امنیتی در خلیج فارس
۴. پیدا کردن راه هایی برای رهایی از این بن بست.
 
در صورت داشتن هدف کاربردی نام بهره وران ذکر شود.
مطالب علمی و تحقیقاتی جمع آوری شده در این تحقیق، بیشتر در سازمانهای امنیتی و اطلاعاتی و نظامی بوده که هدف کاربردی آن هم استفاده این سازمان ها ازجمله موسساتی مانند وزارت امورخارجه- نهادهای تحقیقاتی ودانشگاهی از ان است و از طرفی آشنایی بهتر و بیشتر دانشجویان با مسایل مربوط به امنیت در منطقه است.در مباحث پایانی با ارایه نتیجه گیری و راه کارها ، تلاش خواهیم کرد تا یافته های پژوهش ارزش کاربردی نیز داشته و به طراحان سیاست امنیت ملی و مجریان آن کمک کند تا با توجه به تاثیر آشکار و پنهان عوامل داخلی و خارجی اقدام به برنامه ریزی نمایند.
 
١- ١٠ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
خلیج فارس پیوسته بخش پراهمیتی از جهان بوده است و یکی از مهمترین و حساسترین مناطق جهان در نگرش های ژئوپلیتیکی ومحاسبات استراتژیک بوده است  و با توجه به تحولات و دگرگونی های عمیق  وجاری در عرصه مناسبات بین المللی میتوان ادعا کرد که  دیدگاه های متفاوت از مقوله امینت و بی اعتمادی به یکدیگر، زمینه  را برای مداخله قدرتهای فرامنطقه ای مهیا نموده است ، شناخت چالش های امنیتی که کشورهای منطقه خلیج فارس با آن روبرو هستند.هدف اولیه واساسی این تحقیق است.در کنار آن رفع موانعی که برسر راه ایجاد امنیت  در منطقه قرار دارند موضوعی است که می تواند چرایی و دلیل انجام چنین تحقیقی را روشن سازد.زیرا یکی از راه های  ایجاد امنیت در منطقه با شناخت عمیق همین چالش ها  می تواند ممکن باشد .
 
١-١١ جنبه جدیدبودن و نوآوری در تحقیق
 تحقیق حاضر از منظری نو و بدیع به موانع شکل گیری امنیت می پردازد وسعی دارد با بهره گیری از یک چارچوب نظری عمیق به دلایل عدم ایجاد امنیت جمعی در منطقه بپردازد.در عین حال صرفا از دیدگاه امنیتی سعی دارد با یک نگاه گسترده  موضوع امنیت  را مورد بررسی قرار دهد و در عین حال در این تحقیق بیشتر از انکه به امنیت در بازه تاریخی گسترده در خلیج فارس اشاره شود مقطع بعد از جنگ سرد مورد توجه است و در کنار آن فراتر از قالب های مرسوم در باب عدم شکل گیری امنیت منطقه ای  که به اهمیت برابر عوامل داخلی و خارجی پرداخته اند ، این تحقیق بیشتر بر بعد ساختاری توجه دارد و در عین حال از نظریه های مرسومی چون منطقه گرایی بوزان استفاده نمی کند بلکه از موازنه گرایی هژمونیک بهره جسته است.
 
١-١٢ چگونگی زمان بندی  پژوهش
 به واسطه مشغله وماموریت های کاری زیادی که پیش می آمد، پرداختن به موضوع در قالب زمان بندی دقیق  نبوده وهمواره تلاش کردم وقت بیشتری روی این مورد داشته باشم وحتی در ماموریت ها کم و کاستیها  را مد نظر تا سر وقت معین شده بتوانم پایان نامه خود را تمام کنم.
 
 
 
مسایل و مشکلات پژوهش
این پایان نامه بر مطالعه مسایل امنیتی  تمرکز دارد.در این راستا دسترسی به خیلی از منابع مشکل است و همچنین کمبود وقت ، دسترسی کم به متخصصان امورو…مشکلات پیش روی این پژوهش یودند.
 
١-١۳ تعریف واژه ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی)
امنیت:
امنیت مفهومی چند وجهی، نسبی و ذهنی است و تعاریف متعددی دارد. در تعاریف مندرج در فرهنگ های لغت درباره مفهوم کلی امنیت بر روی احساس آزادی از ترس یا احساس ایمنی که ناظر بر امنیت مادی و روانی است تأکید شده است .
امنیت،مفهومی پیچیده و مورد مناقشه است و دارای چهره ها و ابعاد گوناگونی می باشد.مفهوم امنیت در تعریف سنتی آن به معنای تلاش دولتها برای حمایت از خود در مقابل حمله خارجی بوده است.
امنیت در خلیج فارس را می توان «درک متقابل»واحدهای سیاسی نسبت به موضوعات امنیتی و استراتژیک دانست. واحدهای حکومتی نمی توانند بدون توجه به منافع و مصالح دیگران ایفای نقش نمایند.به همین دلیل است که قدرت سازی ، امنیت ، همکاری و ساخت های مشارکت منطقه ای نیازمند «درک متقابل»است . اگر یک بازیگر موثر منطقه ای همانند ایران بتوانند نقش موازنه گر و متعادل کننده را ایفا نمایند ، طبیعی است که این امر به حوزه ادراکی و رفتاری سایر کشورها نیز منتقل خواهد شد . به عبارت دیگر ، کشورهایی که در صدد اجرایی سازی امنیت همیارانه می باشند، نیازمند ان هستند که زمینه های لازم برای مشارکت ، همکاری و همبستگی استراتژیک را بر اساس منافع دو جانبه و چند جانبه بازیگران منطقه ای و بین المللی ایجاد نمایند .بدون توجه به چنین ضرورت هایی امکان تحقق امنیت همیارانه وجود نخواهد داشت.
در منطقه مورد بحث ما هر ساخت امنیتی موفق و نسبتاً پایدار می تواند با عنایت به یک رویکرد نورئالیسم (که پاسخگوی هم تهدیدات داخلی و هم تهدیدات خارجی بوده باشد) و با نقش مداخله گری کمتر آمریکا در منطقه و نیز با همکاری درون سیستمی هر هشت بازیگر منطقه و نه کنار گذاشتن یک یا دو تا از این بازیگران میسر است.
منافع مشترک:
 به کلیه وجوه مشترک میان چند نفر،دولت ویا کشوری اطلاق می گرددکه براساس ان هرکدام از اعضاء در جهت نیل به هدف مورد نظر  خود با دیگران یکسری تعاملات متقابل را برقرار می کنند. این امر بیش از هر چیز به معنای کارکردن بر مشترکات و نگرانی‌های عمومی از چالش‌های امنیتی در نزد بازیگران منطقه‌ای است. به همین دلیل نیاز به همکاری متقابل در جهت مقابله با تهدیدات که عمدتاً هزینه‌های امنیتی- سیاسی آن در چارچوب کل منطقه در نظر گرفته می‌شود، ضروری است.
ژئوپولیتیک:
دکتر پیروز مجتهد زاده در مورد ژئوپلیتیک معتقد است:« ژئوپلیتیک یا سیاست جغرافیایی اثر محیط و اشکال یا  پدیده های محیطی چون، موقعیت جغرافیایی، شکل زمین، منابع کمیاب، امکانات ارتباطی و انتقالی )زمینی، دریایی، هوایی و فضایی(، وسایل ارتباط جمعی و… را در تصمیم گیری های سیاسی، بویژه در سطوح گسترده منطقه ای و جهانی مطالعه می کند »  (مجتهدزاد١۳٨١-١٢٨)
ژنرال فرانسوی، پیرگالوا، نویسنده اثری با عنوان ژئوپلیتیک راههای رسیدن به قدرت، منتشر در سال ١٩٩٠، ژئوپلیتیک را چنین تعریف می کند: ژئوپلیتیک یعنی مطالعه نحوه ارتباط بین هدایت سیاسی یک قدرت با برد بین المللی و چهارچوب جغرافیایی عملکرد آن .( عزتی،١۳٧٩ص۵)
در تعریفی دیگر می توان گفت که ژئوپلیتیک به مطالعه اثر عوامل جغرافیایی  روی سیاست های دگرگون شونده جهانی می پردازد(مجتهدزاده،١۳٨٢ص۶٢) در این رابطه سائول.بی.کوهن در کتاب “جغرافیا و سیاست در جهان تقسیم شده” همین مفهوم را بیان داشته و عصاره ژئوپلیتیک را مطالعه روابطی می داند که میان سیاست بین المللی، قدرت و مشخصات جغرافیایی برقرار می شود )عزتی،١۳٨٩ص۶)
امنیت دسته جمعی :
مفهوم امنیت دسته جمعی از آغاز تاسیس سیستم جدید کشورها مطرح گردید و سابقه آن به موافقتنامه صلح وستفالیا باز می گردد . این نظریه در سال ١٩۳٠هنگامیکه جامعه ملل به منظور همکاری فکری کنفرانسی را با موضوع امنیت دسته جمعی برگزار نمود ، مطرح گردید . در آن دوران ویلسون رئیس جمهور آمریکا یکی از بانیان اصلی طرح گسترده تر این مفهوم بود و بعدها تلاش نمود تا برای آن اصول و ساز و کاری طراحی نماید . طرفداران امنیت دسته جمعی معتقدند نظریات آنها راه حلی قطعی برای پیشگیری از وقوع جنگ نمی باشد اما این نظریه برای شکل دهی به نمادهایی که امنیت دسته جمعی را تقویت می کند از بروز رقابت های همه جانبه و افراطی بین کشورها جلوگیری می نماید . منطق اساسی امنیت دسته جمعی دو وجهی است :
 اول مکانیسم موازنه که در چارچوب امنیت دسته جمعی فعالیت می کند و باید مانع از جنگ شده و در مقایسه با مکانیسم های موازنه که در یک محیط هرج و مرج گونه فعال است و با قدرت جلوی تجاوز را بگیرد .
 دوم سازمان امنیت دسته جمعی با نهادینه کردن همه بر ضد یکی به ایجاد نوعی محیط بین المللی کمک می کند که در آن ثبات به جای رقابت از طریق همکاری ایجاد خواهد شد . نظام امنیت دسته جمعی در طول یک پیوستار از یک سازمان امنیت دسته جمعی ایده آل گرفته تا یک سازمان امنیت دسته جمعی قابل قبول را شامل می شود . این سازمان ها از نظر تعداد اعضاء دامنه جغرافیایی ، ماهیت تعهد نسبت به اقدام جمعی متغیر و متنوع هستند .  
در مجموع اصول ، معیارها ، ویژگیها و در نهایت ملزومات شکل گیری و استمرار حیات یک نظام امنیت دسته جمعی را می توان در محورهای زیر خلاصه کرد :
١- نظام امنیت دسته جمعی مستلزم پذیرش و تعهد به اصل همه برای یکی ، از کشورهاست که در چارچوب مکانیسم خود تنظیمی و هماهنگ با سایر اعضاء به نفع یکدیگر وارد عمل می شوند .
٢- تصمیم گیری درنظام امنیت دسته جمعی مبتنی بر اتفاق آراست و کلیه اعضا باید از حق رای مساوی برخوردار باشند.
۳- نظام امنیت دسته جمعی نباید در اثر نیاز به طراحی یا اقدام علیه یک تهدید خارجی ادراک شده مشخص و ایجاد شود بلکه باید به منظور واکنشی به تهدیدات احتمالی غیر دقیق طراحی گردد.
۴-هر اندازه حوزه فعالیت و دربر گیرندگی  نظام امنیت دسته جمعی گسترده تر باشد به  نوع ایده ا ل آن نزدیک تر می شویم .
۵- یکی از شروط و ملزومات شکل گیری این نظام حاکم نبودن روح خصومت و دشمنی بر نظام امنیت دسته جمعی است .
 ۶- غیر قابل تفکیک بودن امنیت در نظام امنیت دسته جمعی از ویزگی های این نظام است .
٧- اهداف و وظایف نظام امنیت دسته جمعی را می توان در قالب سه مجموعه : حفظ صلح و احیای صلح  وایجاد صلح قرار داد.
هژمون:
واژه هژمونی از زبان یونانی گرفته شده است و به معنای رهبری می باشد و در ادبیات روابط  بین الملل و علوم سیاسی به نفوذ و اقتدار غالب به ویژه یک کشور بر دیگری تعریف می شود. براساس این متغیر کلیدی یکی ازالگوهای مرسوم برای ایجاد چارچوب امنیتی الگوی هژمونیک است که بر اساس غلبه منافع یک مجموعه از کشورها بر دسته‌ای دیگر و کاربرد عملیاتی ابزارهای نظامی و اقتصادی برای اعمال سیاست بازدارندگی طراحی می‌شود. براساس این الگو، صف دوستان و دشمنان کاملاً مشخص و از یکدیگر تفکیک می‌شود. به عبارت دیگر، ”هر که با ما نیست برماست“.
این الگو در دوران اخیر در مورد مقابله با گسترش تسلیحات هسته‌ا نیز به کار گرفته شده است و در آن رویکردی اجماعی برای مقابله با کشورهای غیر دوست وجود دارد. این الگو شامل جلوگیری از انتقال فن‌آوری، جلوگیری از دسترسی آنها به تسلیحات کشتار جمعی، تسلیحات هدایت شونده دقیق و حتی متعارف می‌شود. در این الگو شیوه دفاعی متکی بر حملات پیش‌دستانه و همچنین اقدامات واکنشی یا به عبارت دیگر پدافند کامل، بازدارندگی و حملات پیش‌دستانه است.
١-١۴ شاخص بندی
درراستای بررسی وبه انجام رساندن این پژوهش همواره موضوع را به ترتیب در ۵ فصل مورد بررسی قرار می دهیم ، به گونه ای که در فصل اول که  کلیات تحقیق مورد اشاره قرار می گیرد و در فصل دوم  رئالیسم  ساختارگرا و مباخث نظری مربوط به پژوهش  رادر دو بخش :(1- نوواقعگرایی ،2-امنیت)    بررسی  می کنیم  وسپس با تکیه بر چارچوب نظری خود و در فصل سوم در سه بخش موانع داخلی و خارجی بر امنیت جمعی در منطقه خلیج فارس را بررسی کرده وسپس در فصل چهارم با تکیه بر دو اصل موازنه گرایی و هژمونیک گرایی موانع امنیتی در منطقه پس از جنگ سرد مورد بررسی قرار گرفته و درنهایت  فصل پنجم به یک جمع بندی و نتیجه گیری کلی خواهیم رسید.
 
 
تعداد صفحه :168
قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :جغرافیا و برنامه ­ریزی توریسم

عنوان : مدیریت و برنامه ریزی توسعه منطقه یزد با تاکید بر اقتصاد گردشگری مبتنی بر صنایع دستی و معماری سنتی

مرور ادامه