دانه های روغنی، فرآورده های پروتئینی

چکیده :
هدف از مطالعه حاضر بررسی امکان و اثرات جایگزینی منابع گیاهی در جیره ماهیان قزل آلای رنگین کمان می باشد. به همین منظور ترکیبی از منابع پروتئین گیاهی با منبع اصلی گلوتن گندم به همراه گلوتن ذرّت و کنجاله سویا در ۲ سطح ۵۰ و ۱۰۰ % و منابع روغن گیاهی ترکیبی از روغنهای کلزا(۴۰%)، بزرک(۳۰%) و گلرنگ(۳۰%) در سطح ۱۰۰% جایگزین روغن ماهی شدند. منابع پروتئین و روغن جیره گروه شاهد پودر ماهی و روغن ماهی کیلکا بود. به منظور بررسی اثرات جایگزینی ۱۰۰% روغن ماهی جیره با ترکیب روغنهای گیاهی از پودر ماهی فاقد چربی (چربی زدایی شده توسط حلال هگزان و اتانول) به عنوان منبع پروتئینی جیره مورد استفاده قرار گرفت. این مطالعه در قالب ۸ تیمار آزمایشی بود. منابع پروتئین و چربی در گروههای آزمایشی در تیمار ۱ (پودر ماهی+روغن ماهی)، تیمار ۲ (پروتئین گیاهی+ ترکیب روغنهای گیاهی)، تیمار ۳ (پروتئین گیاهی+ ترکیب روغنهای گیاهی + روغن ماهی)، تیمار ۴ (پروتئین گیاهی+ روغن ماهی)، تیمار ۵ (پودر ماهی + پروتئین گیاهی+ ترکیب روغنهای گیاهی)، تیمار ۶ (پودر ماهی + پروتئین گیاهی+ روغن ماهی)، تیمار ۷ (پودر ماهی چربی زدایی شده+روغن ماهی) و تیمار ۸ (پودر ماهی چربی زدایی شده+ ترکیب روغنهای گیاهی) بود. تعداد ۱۲۰۰ عدد ماهی انتخاب و پس از طی دوره آداپتاسیون به تانکهای ۳۰۰ لیتری با تراکم ۵۰ عدد در هر تانک با میانگین وزن اولیه ۲±۱۵ گرم انتقال یافته و به مدت ۶۰ روز با جیرهای آزمایشی تغذیه شدند. جیره های آزمایشی به لحاظ پروتئین (۲/۰±۴۷)، چربی (۱۵/۰±۲۰) و انرژی (Kcal/g1/0±۵) در یک سطح بودند. در این مطالعه شاخصهای رشد و کارایی تغذیهای، ترکیب شیمیایی و ترکیب اسیدهای چرب بافت عضله، فعالیّت آنزیمهای گوارشی، فاکتورهای خونی، پاسخ ایمنی و مقاومت در برابر استرس کمبود اکسیژن مورد بررسی قرار میگیرد. طی نتایج حاصله شاخص وزن نهایی با جایگزینی ۴۴% پودر ماهی جیره (۵۰% کل پروتئین جیره) با منابع گیاهی در تیمار۵ (۵/۱± ۰۰/۶۹) و تیمار ۶ (۳± ۴۵/۷۲) اختلاف معنی داری را با گروه شاهد (۸/۱± ۰۸/۷۱) نداشت. همچنین تاثیر منفی معنی داری نیز در دیگر شاخص های رشدی، کارایی تغذیه ای، هضم پذیری ظاهری چربی و پروتئین، ترکیب شیمیایی بافت عضله، فعالیت آنزیمهای گوارشی، فعالیّت سیستم ایمنی همورال، فاکتورهای بیوشیمیایی خون و مقاومت در برابر استرس اکسیژن در مقایسه با گروه شاهد مشاهده نشد. ولی با جایگزینی ۱۰۰% پودر ماهی جیره با منابع پروتئین گیاهی تاثیر منفی و معنی داری در شاخص های رشدی، کارایی تغذیه ای، هضم پذیری ظاهری چربی و پروتئین و فعالیّت آنزیمهای گوارشی ماهیان داشت ولی باعث بروز تفاوت معنی داری در ترکیب اسیدهای چرب بافت عضله ماهیان نگردید. جایگزینی روغن ماهی جیره با ترکیب روغنهای گیاهی باعث کاهش درصد اسیدهای چربC16:0، C22:0، C16:1n7، C18:1n9، C20:2n6، C20:4n6، C20:3n3، C20:5n3 وC22:6n3 و افزایش درصد اسیدهای چرب C18:0، C20:0، C18:1n7، C18:2n6 و C18:3n3 نسبت به کل اسیدهای چرب در مقایسه با جیره های حاوی روغن ماهی بود. ترکیب اسیدهای چرب بافت عضله ماهیان ارتباط مستقیمی با ترکیب اسیدهای چرب موجود در جیره غذایی ماهیان داشت. جایگزینی روغن ماهی با منابع گیاهی در منابع پروتئینی مختلف تاثیری بر شاخص های رشدی ماهیان نداشت. ولی باعث کاهش درصد اسیدهای چربC14:0، C16:0، C16:1n7، C20:3n3 و C20:5n3 افزایش درصد اسیدهای چرب C18:2n6 وC18:3n3 نسبت به کل اسیدهای چرب در مقایسه با جیره های حاوی روغن ماهی شد.
کلمات کلیدی: منابع گیاهی، رشد، آنزیم های گوارشی، پاسخ ایمنی، ترکیب لاشه، اسیدهای چرب، استرس اکسیژن

مطلب مرتبط :   رضایت مندی زناشویی، روابط بین فردی

۱-کلیات
۱-۱-مقدمه:
آبزی پروری در راستای تأمین نیازهای غذایی انسان و استفاده از مواد پروتئینی با منشأ حیوانی که کیفیّت مطلوب دارند از اهمیّت بسزایی برخودار است. مطابق برآورد سازمان خواروبار جهانی، میزان تقاضای ماهی برای مصارف انسانی حدود ۱۱۰ میلیون تن در سال ۲۰۱۰ و سهم آبزی پروری در تولید کل جهانی ۳۸ درصد می باشد. با توجه به بالا بودن میزان تولید در برخی گونه ها و آسان بودن تولید آبزیان در مقایسه با سایر فرآورده های پروتئینی و بالا بودن ارزش غذایی آنها، امروزه آبزی پروری به عنوان یکی از سریع الرشدترین فعالیتهای موثر در افزایش تولید غذا مورد توجه قرار گرفته است (Hasan., 2002).
خصوصیات منحصر به فرد ماهی قزلآلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss)از جمله قابلیّت تطابقپذیری بالای این ماهی با شرایط آب و هوایی ایران باعث شده است که این ماهی به عنوان یکی از مهمترین گونه های پرورشی کشور تبدیل گردد و سهم بالایی از تولید را به خود اختصاص دهد. تولید و عرضه غذای جمعیّت در حال افزایش کره زمین از معضلات بسیار مهم جوامع بشری بوده و پیش بینی می شود در آینده ای نه چندان دور به یکی از مشکلات اساسی بشر تبدیل گردد. استفاده روز افزون از ذخایر طبیعی و کاهش این منابع و از طرف دیگر مشکلات متعدد در پرورش مصنوعی آبزیان از محدودیّتهای کنونی تولید کنندگان آبزیان می باشد(ستاری،۱۳۸۰).
افزایش جهانی تولیدات آبزیپروری و کاهش همزمان ذخایر ماهیان مورد استفاده جهت تولید پودر و روغن ماهی، جایگزینی پودر ماهی و روغن ماهی در جیره غذایی ماهیان را به عنوان ضرورتی برای توسعه پایدار صنعت آبزی پروری تبدیل کرده است (Bell et al., 2002; Mourente et al., 2005; Miller et al., 2007). چرا که تولید جهانی روغنهای حاصله از دانههای گیاهی در سالهای اخیر به طور پیوسته افزایش یافته، به طوری که قیمت آنها نسبتاً ثاب
ت و قابلیّت دسترسی به آنها بیشتر است (جدول ۱-۱) (Mourente et al., 2005; Mourente and Bell, 2006; Huang et al., 2007). روغنهای گیاهی که غنی از اسیدهای چرب غیر اشباع زنجیره کوتاه ۱۸ کربنه (C18 PUFA) و اکثراً عاری از اسیدهای چرب غیر اشباع گروه n-3 (n-3HUFA) نظیر ایکوزاپنتانو‍ئیک اسید (EPA ) و دکوزا هگزانوئیک اسید (DHA ) هستند که میتوانند نمایندههای خوبی برای جایگزینی روغن ماهی در جیره غذایی ماهیان باشند (Mourente et al., 2005; Mourente and Bell, 2006; Huang et al., 2007 ). بعضی از ماهیها مانند ماهی قزلآلای رنگینکمان و کپور معمولی قادر به طویلسازی زنجیره کربنی و غیراشباع سازی اسیدهای چرب ۱۸ کربنه خصوصاً اسید لینولنیک به اسیدهای چرب ۲۰ و ۲۲ کربنه HUFA سری n-3 خصوصاً ایکوزاپنتانوئیکاسید و دکوزا هگزانوئیکاسید هستند (Webster and Lim, 2002). توانائی سنتز EPA وDHA از اسید لینولنیک به متخصصین تغذیه امکان فرمولبندی جیرههای غذایی حاوی روغنهای گیاهی ارزانتر حاوی اسید لینولنیک (مانند روغن بذر کتان، کلزا و …) به جای استفاده از روغنهای گرانتر ماهیهای دریایی که غنی از EPA وDHA هستند را می دهد (Lovell, 1988; Websterand Lim, 2002).
جدول ۱-۱: تولیدات جهانی روغن ماهی و برخی از روغنهای گیاهی از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۶ (بر حسب هزار تن) (Turchini etal.,2009)

۲۰۰۶
۲۰۰۵
۲۰۰۰
۱۹۹۵
۱۹۹۰
۱۹۸۵
۱۹۸۰
سال/منابع روغن
۹۸۸
۱۰۵۴
۱۳۰۷
۱۳۰۷
۱۴۱۲
۱۴۸۱
۱۲۱۷
روغن ماهی
۳۶۷۳۳
۳۳۷۳۳
۲۵۵۹۴
۲۵۵۹۴
۱۱۰۲۰
۶۸۳۲
۴۵۴۳
روغن نخل
۳۵۱۸۷
۳۳۵۷۵
۲۱۷۴۳
۲۱۷۴۳
۱۶۰۹۷
۱۳۹۷۴
۱۳۳۸۲
روغن سویا
۱۸۳۴۰
۱۶۲۰۵
۱۴۴۹۶
۱۴۴۹۶
۸۱۶۰
۶۰۶۶
۳۴۷۸
روغن کلزا
۱۱۰۹۴
۹۶۶۱
۹۸۰۸
۹۸۰۸
۷۸۶۹
۶۵۶۴
۵۰۲۴
روغن آفتابگردان
پودر ماهی جزو (یا ازجمله) اجزای گران قیمت جیره آبزیان می باشد که در بسیاری از مراکز پرورش طیور و دام نیز مورد استفاده قرار می گیرد. مواد خام با منشأ گیاهی ارزانتر از مواد خام با منشأ حیوانی هستند. بنابراین، تولیدکنندگان خوراک آبزیان تمایل به جایگزینی مواد با منشاء گیاهی بجای مواد با منشاء حیوانی (پودر ماهی) هستند. کنجاله دانه های روغنی با استخراج روغن از دانه های روغنی تولید می شوند که نسبت به پودرهای حیوانی پروتئین کمتری دارند (۳۰ تا ۵۰ درصد پروتئین). مقدار املاح معدنی آنها پایین است، اما دارای مقدار قابل توجهی از ترکیبات دیواره سلولی بوده ضمن آنکه شامل مواد ضد تغذیه ای بیشتری نیز می باشند. کنجاله سویا به علت قابلیّت دسترسی بالا، پایدار بودن، قیمت مناسب و بویژه ارزش تغذیه ای مطلوب، در تغذیه اغلب ماهیان پرورشی به صورت گسترده مورد استفاده قرار می گیرد. ارزش و اهمیّت دانه های روغنی از نظر تأمین انرژی مورد نیاز انسان، دام، طیور و آبزیان در بین محصولات زراعی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. تولید جهانی روغنهای حاصله از دانه های گیاهی در سالهای اخیر به طور پیوسته افزایش یافته، به طوری که قیمت آنها نسبتاً ثابت و قابلیّت دسترسی به آنها بیشتر شده است. کنجاله ها که از فرآورده های دانه های روغنی می باشند به عنوان یک منبع پروتئینی مناسب در تغذیه آبزیان مورد استفاده قرار می گیرند. همانطور که اشاره شد پروتئین ها گرانترین بخش جیره غذایی آبزیان را تشکیل می دهند لذا برای کاهش هزینه جیره ها از منابع پروتئین گیاهی بجای منابع پروتئین ماهی استفاده می شود.
با توجه به اینکه صنعت آبزی پروری روندی کاملا صعودی را طی میکند و روز به روز میزان تقاضا به پودر ماهی و روغن ماهی افزایش می یابد. نهایتاً برای پایداری این روند باید چاره ای اندیشید تا رشد و توسعه این صنعت با رکود مواجه نشود و منابع دریایی نیز به خطر نیفتاده و برای آیندگان حفظ گردد.
در این تحقیق اثرات جایگزینی روغن ماهی و پودر ماهی با منابع گیاهی در تغذیه ماهی قزلآلای رنگینکمان بر شاخصهای رشد و کارایی تغذیهای، ترکیب شیمیایی و ترکیب اسیدهای چرب بافت عضله، فعالیّت آنزیمی دستگاه گوارش، فاکتورهای خونی، پاسخ ایمنی و مقاومت در برابر استرس اکسیژن مورد بررسی قرار میگیرد. امید است نتایج آن مورد استفاده مراکز علمی و پژوهشی، دانشگاهها، سازمانها و دستگاههای اجرایی خصوصاً سازمان شیلات ایران و بخشهای دولتی و خصوصی تکثیر و پرورش ماهی قزل آلا قرارگیرد.

مطلب مرتبط :   تحقیق رایگان با موضوعتجدیدنظرخواهی

۲-۱-ماهی قزل آلای رنگین کمان
قزل آلای رنگین کمان از خانواده آزادماهیان Salmonidae با نام علمی Onchorhynchus mykissاست و به نام انگلیسیRainbow trout معروف است .این ماهی سهم با ارزشی در تأمین غذای انسان دارد. علت این امر فقط ارزش غذایی بالای این ماهی و کمیاب و گران شدن ماهیان وحشی که از طبیعت صید می شوند نیست، بلکه به این دلیل است که گوشت این ماهیان غنی از چربیهای اشباع نشده ای هست که وجودشان در غذای سالم و با کیفیت، ضروری می باشد. این ماهی همچنین در برابر تغییرات محیطی نظیر تغییر مقدار اکسیژن و دی اکسید کربن محلول در آب، آلودگیهای کم و درجه حرارت مقاوم و از سرعت رشد مناسبی برخوردار است .به علاوه اینکه به راحتی از غذاهای دستی و مصنوعی استفاده می کند (ستاری،۱۳۸۰). در حال حاضر ماهی قزل آلا اساس صنعتی را تشکیل می دهد که در حال توسعه است و اهمیّت آن به ویژه در کشورهایی که قادر به تدارک شرایط ومهیّا کردن محیط آب شیرین یا شور برای پرورش آنها هستند در حال افزایش است (ستاری،۱۳۸۰).

۱-۲-۱- نیازهای زیستی قزل آلای رنگین کمان
گونه های مختلف آبزیان جهت رشد و تولید مثل نیازمند شرایط فی
زیکو شیمیایی خاصّی می باشند. خلاصه ای از نیازهای حیاتی محیطی این راسته از ماهیان در جدول ۲-۱ آورده شده است.
جدول۲-۱: نیازهای زیستی قزل آلا )نفیسی، ۱۳۷۸)
دما
اکسیژن
pH
سرعت جریان آب
منبع آبی

C?16-12
حداقلppm6
حد مطلوب:
ppm11-9

۵/۷-۷

cm/s5-2
چشمه های سقوطی-نهر چاه- رودخانه
۲-۲-۱- فیزیولوژی دستگاه گوارش و آنزیمهای گوارشی ماهی قزل آلای رنگین کمان:
هضم غذا در ماهی قزل آلا از معده شروع می شود. دندانها در این ماهی تنها جهت گرفتن و هدایت لقمه غذایی به حلق به کار می روند. غذا پس از عبور از حلق و مری به معده وارد می شود. فرآیند هضم در معده و روده ماهی شبیه سایر مهره داران است. اتساع معده که در اثر وارد شدن غذا به معده رخ می دهد، باعث تحریک ترشح اسید کلریدریک و پپسینوژن می شود. پپسینوژن در اثر عمل هیدرولیز به پپسین تبدیل می شود. پروتئینها در اثر عمل هضم در معده به پلی پپتیدها شکسته می شوند، مواد معدنی نیز به حالت محلول درآمده، اما هیچگونه عملیات هضمی بر روی چربیها و کربوهیدراتها انجام نمی شود. غذا که در این حالت عمل هضم مختصر بر روی آن انجام شده و با موکوس و شیره های معده مخلوط شده و به آرامی و از طریق اسفنگتر پیلوریک به محیط قلیایی روده انتقال می یابد و در آنجا باعت تحریک آزادشدن یا ترشح صفرا و آنزیمهای گوارشی نظیر کیتیناز، آمیلاز و لیپاز از کبد و لوزالمعده می شود. در این حالت بعضی آنزیمها نیز از طریق دیواره روده ترشح می شود. دیواره دستگاه گوارش در ماهیها شامل یک لایه موکوسی درونی، در برگیرنده آنزیمهای هضم و سلولهای ترشح کننده موکوس است، یک لایه زیر موکوس میانی که دارای عضله ای ساده است، از طریق انقباض و مخلوط کردن، عبور غذا را در طول دستگاه گوارش سبب می شود و یک لایه بیرونی که از جنس بافت پیوندی فیبری است. این ساختار فیزیولوژیکی هضم غذای بلع شده را از طریق تجزیه شیمیایی و فرآیندهای فیزیکی و تبدیل آنها به مولکولهای سازنده را بر عهده دارد. وقتی غذا وارد روده شد و تحت تاثیر آنزیمهای ترشحی هضم قرار گرفت از طریق ترکیبی از اعمال انتشار، انتقال فعال و یا حفره خواری به داخل خون جذب و از طریق سیاهرگ باب به کبد حمل می شود. مواد غذایی هضم نشده که حدود ۲۰% کل غذا را شامل می شود در روده باقی مانده و مدفوع را تشکیل می دهد (سالک یوسفی،۱۳۷۹).

مطلب مرتبط :   دستگاههای خود پرداز

آنزیمهای گوارشی ماهیان نظیر مهره داران عالی، در سه دسته طبقه بندی می شوند:
* آنزیمهایی که

دیدگاهتان را بنویسید