ویروس کرونا تا روز دوشنبه، سوم فوریه، جان بیش از ۳۶۰ نفر را گرفته است.

تعداد موارد تایید شده ابتلا به این ویروس به بیش از ۱۷ هزار نفر رسیده است و جاهایی مثل هنگ کنگ سفر به چین را به منظور جلوگیری از پخش بیشتر آن ممنوع کرده‌اند.

اما این ویروس تنها چیزی نیست که در چین و فرای مرزهای این کشور شیوع پیدا کرده است، اطلاعات غلط هم در حال پخش شدن است.

تئوری‌های توطئه متعددی از زمان شیوع این ویروس ساخته شده است و ویدیوهایی هم از سوپ خفاش دست به دست می‌شود.

بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی منشاء این ادعاها و تئوری‌ها را بررسی می‌کند.

ویروس کروناحق نشر عکسEPA/WU HONG

گمانه‌زنی‌ها درباره منشاء ویروس کرونا از همان ابتدای امر در فضای مجازی آغاز شد. همزمان با شیوع این ویروس کشنده در شهر ووهان، اوضاع با انتشار ویدیوهای متعددی که ادعا می‌شد چینی‌ها را در حین خوردن سوپ خفاش نشان می‌دهند بدتر شد.

یکی از این ویدیوها زن چینی خندانی را نشان می‌دهد که خفاش پخته‌ای را در دست دارد و می‌گوید که مزه‌اش “عین گوشت مرغ” است. انتشار این ویدیو موجی از عصبانیت را در فضای مجازی به همراه داشت و بعضی از کاربران شیوع این ویروس را با عادات غذایی چینی‌ها مرتبط دانستند.

اما این ویدیو نه در ووهان ضبط شده بود و نه حتی در چین. تصاویری که در این ویدیو دیده می‌شود متعلق به سال ۲۰۱۶ است و فردی که در آن دیده می‌شود ونگ منگیون، مجری معروف برنامه‌های مسافرتی، است که به جزایر پالائو در غرب اقیانوس آرام سفر کرده بود.

ظهور مجدد این ویدیو در شبکه‌های اجتماعی همزمان بود با شناسایی موارد جدید ابتلا به این ویروس در استان ووهان در اواخر سال گذشته.

در پی واکنش منفی فضای مجازی، خانم منگیون عذرخواهی کرد و گفت “قصدش صرفا نشان دادن سبک زندگی مردم محلی” به بینندگان بوده است و خبر نداشته است که خفاش می‌تواند ناقل این ویروس باشد. ویدیوی او حالا از دسترس خارج شده است.

گمان می‌رود که این ویروس جدید از راه فروش غیرقانونی حیوانات وحشی در یکی از بازارهای حیوانات وحشی ووهان به انسان منتقل شده باشد. با اینکه تحقیقات اخیر در چین نشان می‌دهد که خفاش می‌تواند منشاء احتمالی این ویروس باشد، مصرف سوپ خفاش چندان در این کشور متداول نیست و تحقیقات درباره منشاء دقیق این ویروس ادامه دارد.

روز دوشنبه، سوم فوریه، انتشار تحقیقات یک ویروس شناس چینی در نشریه علمی نیچر، ادعاها درباره آنفولانزا و سینه پهلوی ناشی از ویروس کرونا و ارتباط آن با خفاش‌های فروش رفته در یکی از بازارهای محلی شهر ووهان را دوباره قوت بخشید.

شیوع “برنامه‌ریزی‌شده”

همزمان با تایید نخسین مورد ابتلا به این ویروس در ایالات متحده، چندین سند ثبت اختراع در توییتر و فیسبوک منتشر شد که در نگاه اول به نظر می‌رسد نشان می‌دهند که کارشناسان از سال‌ها پیش با این ویروس آشنا بوده‌اند.

ویروس کروناحق نشر عکسGETTY IMAGES
Image captionویروس کرونا از شهر ووهان شیوع یافت

یکی از نخستین کاربرانی که این اتهامات را مطرح کرد جوردن ساتر، سازنده مشهور تئوری‌های توطئه و کاربر یوتیوب بود.

او در یک رشته توییت طولانی که حالا چندین هزار بار ریتوییت شده است، متنی منتشر کرد که به سند ثبت اختراعی منتهی می‌شود که در سال ۲۰۱۵ توسط موسسه پربرایت در انگلستان درخواست شده بود.

موضوع این سند درمان و جلوگیری از انتقال بیماری‌های تنفسی از راه ساختن واکسنی با استفاده از نسخه ضعیف‌شده ویروس کرونا است. این متن به شکل گسترده‌ای در گروه‌های فیسبوکی نیز منتشر شده است، هرچند که غالبا به گروه‌هایی که برای ضدیت با واکسیناسیون و انتشار تئوری‌های توطئه تشکیل شده‌اند محدود مانده است.

این واقعیت که بنیاد بیل و ملیندا گیتس از یک طرف حامی مالی موسسه پربرایت است و از طرف دیگر به ساخت واکسنی برای این ویروس کمک مالی کرده است در نگاه جوردن ساتر به این معنی است که شیوع فعلی این ویروس بر اساس یک طرح قبلی صورت گرفته است و هدفش جذب بودجه برای تولید یک واکسن است.

جوردن ساتر در یکی از توییت‌هایش نوشته است “بنیاد گیتس در طول این سال‌ها چقدر پول صرف برنامه‌های واکسیناسیون کرده است؟ آیا شیوع این بیماری بر اساس یک نقشه بوده است؟ آیا دارند از رسانه‌ها استفاده می‌کنند تا مردم را از آن بترسانند؟”

اما سند ثبت اختراع موسسه پربرایت ربطی به این ویروس جدید ندارد. موضوع این سند، ویروس دیگری به نام آی‌بی‌وی است که به خانواده ویروس‌ کرونا تعلق دارد و ماکیان را مبتلا می‌کند.

در عین حال، ترزا موهان، سخنگوی پربرایت، به وبسایت بازفید گفته است که بودجه اختصاصی این موسسه به پروژه آی‌بی‌وی از محل کمک‌های بنیاد گیتس تامین نشده است.

توطئه “سلاح بیولوژیک”

یکی دیگر از ادعاهای بی‌پایه‌ای که در فضای مجازی پخش شده است می‌گوید که این ویروس بخشی از “برنامه جنگ بیولوژیکی مخفی” چین است و احتمالا از موسسه ویروس‌شناسی ووهان بیرون آماده است.

خیلی از منابع مورج این تئوری به دو مقاله پرخواننده‌ای ارجاع می‌دهند که در واشنگتن تایمز منتشر شده‌اند و در آن‌ها از یک افسر اطلاعاتی سابق اسرائیل نقل قول شده است.

اما در این مقاله‌ها هیچ مدرکی که این ادعا را اثبات کند دیده نمی‌شود و از قول این افسر اسرائیلی نیز نقل شده است “تا به حال هیچ سند و نشانه‌ای” مبنی بر نشت این ویروس دیده نشده است.

تا به حال صدها کاربر شبکه‌های اجتماعی این مقاله‌ها را همخوان کرده‌اند و احتمالا میلیون‌ها نفر هم از این طریق با این دو مقاله برخورد کرده‌اند.

ویروس کروناحق نشر عکسGETTY IMAGES
Image captionفرودگاه‌های سراسر جهان برای جلوگیری از پخش ویروس برنامه‌های قرنطینه به اجرا گذاشته‌اند

روزنامه دیلی استار اخیرا مقاله مشابهی منتشر کرد که مدعی بود این ویروس شاید “در یک آزمایشگاه مخفی” ساخته شده باشد. این روزنامه حالا این مقاله را اصلاح کرده است و می‌گوید که هیچ مدرکی برای این ادعا وجود ندارد.

بی‌بی‌سی از واشنگتن تایمز خواسته است که درباره انتشار این دو مقاله روشن‌گری کند.

“تیم جاسوسی”

ادعای نادرست دیگری هم وجود دارد که ظهور این ویروس را با تعلیق یکی از محققان آزمایشگاه ملی میکروب‌شناسی کانادا مرتبط می‌داند.

سال گذشته، تلویزیون ملی کانادا گزارش کرد که دکتر شیانگو چیو، ویروس‌شناس، و همسر و تعدادی از دانشجویانش که اهل چین بودند به خاطر “تخطی از سیاست‌‌ها” از این آزمایشگاه اخراج شده‌اند. پلیس به این تلویزیون گفته بود “هیچ خطری امنیت عمومی را تهدید نمی‌کند.”

در گزارش دیگری عنوان شده بود که دکتر چیو به مدت دو سال و هر سال دو مرتبه از آزمایشگاه ملی ایمنی بیولوژیک ووهان که زیرمجموعه آکادمی علوم چین است بازدید می‌کرده است.

توییتی که تا به امروز بیش از ۱۲٫۰۰۰ بار ریتوییت شده است و ۱۳٫۰۰۰ بار هم لایک خورده است، بدون ارائه هیچ مدرکی، مدعی شده است که دکتر چیو و همسرش یک “تیم جاسوسی” بوده‌اند که “عوامل بیماری‌زا را به آزمایشگاه ووهان” می‌فرستاند، و همسرش هم “به شکل تخصصی روی ویروس کرونا تحقیق می‌کرده است.”

در دو گزارش تلویزیون ملی کانادا هیچ اثری از این سه ادعا دیده نمی‌شود و عبارات “ویروس کرونا” و “جاسوس” حتی یک بار هم در آن‌ها استفاده نشده است.

این تلویزیون در گزارش جدیدی این ادعاها را بی‌اساس خوانده است.

“ویدیو پرستار ووهان”

نسخه‌های مختلفی از ویدیو یک “افشاگری” که ادعا می‌شود توسط یک “دکتر” یا یک “پرستار” در استان هوبی ضبط شده است وجود دارد که میلیون‌ها بار در شبکه‌های مختلف اجتماعی دیده شده‌اند و در گزارش‌های متعدد اینترنتی به آن‌ها ارجاع داده شده است.

پربیننده‌ترین نسخه این ویدیو توسط یک کاربر کره‌ای در یوتیوب منتشر شده بود که به دو زبان انگلیسی و کره‌ای زیرنویس شده بود – این ویدیو حالا از یوتیوب حذف شده است.

بر اساس زیرنویس انگلیسی این ویدیو، زنی که ویدیو را ضبط کرده در یکی از بیمارستان‌های ووهان پرستار است. اما او شخصا هیچ ادعایی مبنی بر اینکه دکتر یا پرستار است نمی‌کند و به نظر می‌رسد که این ادعا صرفا پیش‌فرض کسانی است که نسخه‌های مختلف این ویدیو را در شبکه‌های اجتماعی قرار داده‌اند.

این زن که خود را معرفی نمی‌کند در مکانی نامعلوم لباس محافظ به تن دارد، اما لباس و ماسکش شبیه چیزهایی که کارمندان بیمارستانی در استان هوبی استفاده می‌کنند نیست.

بسته شدن راه‌های ارتباطی به دستور مقامات تایید صحت ویدیوهای ارسالی از این استان را سخت کرده است. اما ادعاهای تاییدنشده این زن درباره این ویروس جدید به این معنی است که او احتمالا نه پزشک است و نه پرستار.

او مدعی است که تعداد واقعی مبتلایان به این ویروس در چین ۹۰ هزار نفر است. اما آمار رسمی نشان می‌دهد که تعداد مبتلایان تاییدشده تا امروز بیش از ۶ هزار نفر است.

او همچین مدعی است که این ویروس “جهش دومی” هم داشته است که می‌تواند تا سقف ۱۴ نفر را آلوده کند. اما تخمین‌های اولیه سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد که افراد ناقل این ویروس تنها می‌توانند بین ۱.۴ تا ۲.۵ نفر را آلوده کنند.

مویی شیائو، اهل ووهان و کارمند وبسایت چاینافایل، به بی‌بی‌سی گفته است “لحن این زن شبیه کسی که تجربه کار بیمارستانی دارد نیست.”

با اینکه محل دقیق ضبط این ویدیو مشخص نیست، احتمال دارد که این زن یکی از ساکنان عادی استان هوبی است که دارد نظرات شخصی خودش درباره این ویروس را مطرح می‌کند.

بادیوکائو، فعال سیاسی چینی که در حال حاضر در استرالیا مستقر است، به بی‌بی‌سی گفت “احتمال می‌دهم که او فکر می‌کند دارد حقیقت را می‌گوید. چون هیچ کس نمی‌داند حقیقت چیست. عدم وجود شفافیت باعث شده است که مردم بترسند و گمانه‌زنی شدت پیدا کند.”

  • کارشناسان میگویند چنانچه تصمیم چین مبنی بر منع موقت فروش حیوانات وحشی، به منظور مبارزه با ویروس کرونا جنبه دائمی پیدا کند، می تواند به محفاظت از حیات وحش که هم اکنون با خطر مواجه است کمک کند و همچنین به نفع بهداشت عمومی تمام شود.

    دانشمندان حدس می زنند که یک بازار غذاهای دریایی در شهر ووهان در چین منشأ شیوع ویروس کرونا بوده. این ویروس تا کنون موجب مرگ بیش از ۴۹۰ نفر شده است.

    این بازار محل خرید و فروش غیرقانونی جانوران وحشی مانند مار، راکون و جوجه تیغی بود که برای مصارف غذایی یا تولید دارو در قفس نگهداری می شدند. سراسر این منطقه اکنون در قرنطینه است.

    چین بزرگترین مصرف کننده فرآورده‌های حیات وحش اعم از قانونی یا غیرقانونی است.

    ممنوعیت موقت

    مقام‌های سازمان بهداشت جهانی می گویند به احتمال زیاد خفاش‌ها منبع اولیه ویروس کرونا بوده‌اند ولی فکر می کنند این ویروس قبل از سرایت به انسان به حیوان دیگری که هنوز مشخص نشده، منتقل شده بود.

    چینی‌ها به طور سنتی علاقه فراوانی به فرآورده‌های حیات وحش دارند. گوشت بعضی از حیوانات به دلیل لذیذ بودن خورده می‌شود و بقیه برای تهیه داروهای سنتی مصرف می‌شوند.

    در شماری از استان‌های چین رستوران‌هایی وجود دارند که غذاهایی مانند سوپ خفاش (با سرو خفاش کامل)، سوپ با بیضه‌های ببر و یا سوپ درست شده با گوشت گربه‌های زباد آسیایی عرضه می‌کنند.

    مار کبرای سرخ شده، پنجه آب پز خرس، و شرابی که در تهیه آن از استخوان ببر استفاده شده نیز در فهرست غذاهای رستوران‌های گران قیمت به چشم می‌خورد.

    در بازار فروش جانوران وحشی مناطق فقیرنشین، موش صحرایی، گربه، مار و بسیاری گونه های پرندگان از جمله آنهایی که با خطر انقراض نسل مواجهند، عرضه می‌شوند.

    همچنین در تهیه بسیاری از داروهای طب سنتی چین، از اعضای بدن حیوانات وحشی عمدتا با این تصور که قدرت بهبود شماری از عارضه‌ها مانند ناتوانی جنسی مردان یا التهاب مفاصل و یا نقرس را دارند، استفاده می‌شود.

    تجارت حیوانات وحشی در چین رونق داشتهحق نشر عکسLIU JIN
    Image captionتجارت حیوانات وحشی در چین رونق داشته

    خطر انقراض نسل

    تقاضا برای فلس مورچه خوارهای فلس دار آسیایی جهت تهیه دارو سبب شده که نسل این حیوان در چین تقریبا از بین برود، در سایر نقاط جهان هم اکنون مورچه خوار فلس دار جانوری است که در حیات وحش بیشتر از هر حیوان دیگری غیرقانونی شکار می‌شود.

    استفاده غیر قابل کنترل از شاخ کرگدن برای تهیه داروهای سنتی چین، نمونه دیگری است از این که چگونه این روند سبب شده نسل این حیوان با خطر انقراض مواجه شود.

    همه اینها هنگامی اتفاق می افتد که تخمین زده شده بیش از ۷۰ درصد بیماری‌های عفونی از حیوانات به خصوص حیوانات وحشی به انسان سرایت کرده.

    شیوع ویروس کرونا سبب شده که توجهات به تجارت جانوران وحیوانات وحشی چین جلب شود. رویه‌ای که هم اکنون به دلیل این که شماری از گونه ها را با خطر انقراض نسل مواجه کرده، مورد انتقاد گروه های طرفدار محیط زیست قرار گرفته.

    مقامات چین برای مقابله با شیوع ویروس جدید کرونا، خرید و فروش جانوران و حیوانات وحشی را به طور موقت ممنوع کرده‌اند.

    ولی فعالان محیط زیست از این فرصت برای درخواست ممنوعیت دائمی استفاده می کنند.

    مشخص شد که شیوع قبلی SARS ناشی از گربه های شکاری است که در یک بازار حیات وحش چین فروخته می شودحق نشر عکسSOUTH CHINA MORNING POST
    Image captionمشخص شد که شیوع سارس از گربه‌های زیاد بوده که در یک بازار حیات وحش چین فروخته می‌شدند

    چین قبول خواهد کرد؟

    آیا امکان دارد که شیوع ویروس کرونا نقطه عطفی در تلاش های جهانی برای پایان دادن به تجارت غیرقانونی حیوانات وحشی و متعاقبا حفاظت از سلامت عموم باشد؟

    کارشناسان می‌گویند این چالش بسیار بزرگی است ولی می تواند امکان پذیر باشد.

    مقامات سازمان بهداشت جهانی می گویند تصور می رود مبدأ ویروس‌هایی که باعث سندروم تنفسی حاد (سارس) و سندروم تنفسی خاورمیانه (مرس) شدند خفاش بوده ولی ویروس سارس از طریق انتقال از گربه زباد و ویروس مرس از طریق جهش از شتر به انسان منتقل شده بود.

    دکتر بن امبارک، از سازمان جهانی بهداشت به بی‌بی‌سی گفته است: “ما هیچوقت مانند زمان حال با گونه های حیات وحش و زیستگاه های آنان تماس نداشته‌ایم. در نتیجه شماری بیماری‌های جدید پیدا شده که مرتبط به تماس‌های تازه بین انسان‌ها و ویروس‌ها، باکتری‌ها و انگل‌هایی است که قبلا شناخته نشده بودند.”

    تجزیه و تحلیل حدود ۳۲ هزار از گونه های شناخته شده مهره داران که در زمین زندگی می کنند، نشان داده که نزدیک به ۲۰درصد آنها به طور قانونی یا غیرقانونی در بازارهای جهانی خرید و فروش می شوند.

    پستانداران، پرندگان، خزندگان و دو زیستان، بیش از ۵۵۰۰ نوع از این گونه های شناخته شده هستند.

    ارزش تجارت غیرقانونی جانوران و حیوانات وحشی نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده می شود که پس از تجارت غیرقانونی دارو، قاچاق انسان و ساختن اجناس تقلبی و جعلی، بزرگترین تجارت غیرقانونی است

    محصولات حیات وحش به عنوان گوشت و همچنین به عنوان داروهای سنتی چینی صنعت عظیمی در چین هستندحق نشر عکسAFP
    Image captionفروش محصولات حیات وحش به عنوان گوشت و همچنین داروهای سنتی صنعت عظیمی در چین است

    زنگ هشدار

    صندوق حیات وحش برای طبیعت، در بیانیه‌ای می گوید این بحران سلامتی، باید هشداری باشد مبنی بر این که استفاده غیرقابل کنترل از حیواناتی که نسلشان با خطر انقراض مواجه است جهت مصارف غذایی و دارویی، باید متوقف شود.

    ولی دولت چین این موضوع را روشن کرده که ممنوعیت اعلام شده، موقتی خواهد بود.

    در دستورالعمل مشترک سه نهاد دولتی این کشور گفته شده که پرورش، حمل و نقل یا فروش هرگونه حیوان وحشی از تاریخ اعلام شده تا پایان وضعیت اپیدمی ملی، ممنوع است.

    دولت چین هنگام شیوع بیماری سارس در سال ۲۰۰۲ ممنوعیت مشابهی را اعلام کرده بود.

    ولی فعالان محیط زیست می گویند تنها چند ماه پس از اعلام این ممنوعیت، مقامات چین سیاست انعطاف پذیری اتخاذ کردند و بازار فروش حیوانات وحشی دوباره دایر شد.

    افزایش بازرسی های دقیق

    در ماه سپتامبر سال جاری، پکن میزبان یک اجلاس مهم جهانی در باره منابع طبیعی و بیولوژیکی به نام کنوانسیون تنوع بیولوژیکی است.

    بنا بر یک گزارش بین‌الدول که سال گذشته انتشار یافت یک میلیون از گونه ها با خطر انقراض نسل مواجهند- یعنی بیشتر از هر موقع دیگری در تاریخ بشر.

    پس از شیوع ویروس کرونا، در سرمقاله های رسانه های تحت کنترل دولت چین، از بازار کنترل نشده فروش حیوانات در کشور انتقاد شد.

    گفته می شود که مطالبات چینی باعث تقویت بازارهای حیات وحش در کشورهای همسایه چین نیز می شودحق نشر عکسBEN DAVIES
    Image captionگفته می شود که مطالبات چینی باعث تقویت بازارهای حیات وحش در کشورهای همسایه چین نیز می شود

    دبی بنکز، از آژانس بررسی محیط زیست مستقر در لندن که خود تحقیقات عمده ای در باره حیات وحش در چین انجام داده می گوید: “ما این اتفاق را فرصتی برای یک اقدام دائمی جهت پایان دادن به نگاهداری، پرورش، اهلی کردن و استفاده از جانوران وحشی، نه تنها به عنوان غذا بلکه برای تهیه داروهای سنتی می دانیم.”

    به عقیده کارشناسان شیوع بیماری آنفلوآنزای مرغی کمک زیادی به محفاظت از گونه های بسیاری از پرندگانی کرده که در طبیعت آزاد زندگی می کنند.

    آنان همچنین به موفقیت تصمیم دولت چین در قدغن کردن واردات عاج اشاره می کنند که پس از سال ها فشار بین‌المللی برای جلوگیری از انقراض نسل فیل ها اتخاذ شد.

    با این وجود، کارشناسان تاکید می کنند که قدغن کردن و تحت مقررات درآوردن فرآورده های حیات وحش باید منحصر به چین نشود و جهانی باشد.

    البته به گفته این کارشناسان “چین به عنوان بزرگترین بازار فرآورده های حیات وحش، به طور مسلم نقش پیشرو را در این راستا دارد.