وظایف مدیران از دیدگاه‌های مختلف

– وظایف مدیران از دیدگاه‌های مختلف

لازم به ذکر است که وظایف کلی مدیران واحدهای آموزشی براساس اهداف مدیریت تنظیم و بیان می‌شود. این وظایف را علاقه‌بند این‌گونه بیان می‌کند:
– برنامه آموزشی و تدریس:
مهمترین وظیفه مدیران آموزش، هدایت جریان آموزشی و یادگیری به ویژه تسهیل جریان رشد و پرورش دانش‌آموزان است، نقش مدیران آموزش سازماندهی موثر و بسیج منابع انسانی و مالی و مادی و هدایت فعالیت‌های اجرائی برنامه‌های آموزشی است.
– امور دانش‌آموزان:
الف- پذیرش، ثبت نام، گروه‌بندی و نگهداری آمارهای حضور و غیاب سوابق و اطلاعات شغلی و تحصیلی دانش‌آموزان.
ب- شناسایی توانایی‌های علائق و نیازهای فراگیران و پرورش آنها.
– امور کارکنان آموزشی
– روابط مدرسه و اجتماع
– تسهیلات و تجهیزات
– امور مالی و اداری (علاقه‌بند، 1372)
دکتر اقتداری عناصر زیر را به‌عنوان وظایف خاص مدیریت مورد توجه قرار می‌دهد:
«برنامه‌ریزی، سازماندهی، هماهنگی، رهبری و کنترل و نظارت» (اقتداری، 1372، ص 62).
دکتر مصطفی عسگریان وظایف زیر را برای مدیران آموزشی مورد توجه قرار می‌دهد:
–        موجودیت آنها کاملاً بازدهی عاید کند.
–        از نهادهای اجتماعی ناشی شوند و از یک نقش اجتماعی برخوردار باشند.
–        زمان فعالیتشان متناسب با نوع اهداف و مقاصدی باشد که به خاطر تحقق آنها به وجود آمده‌اند. لذا عمر سازمان‌ها می‌تواند کوتاه، کم دوام و یا طولانی باشد. (عسگریان 1385، ص 25)
سازماندهی فعالیت مستمری است که مدیر همواره با آن روبه‌روست و منحصر به طراحی سازمان در ابتدای آن نمی‌شود. از این روست که برخی از صاحبنظران سازمان و مدیریت ازجمله «همیتون» این وظیفه مدیر را سازماندهی مجدد نام نهادند. (الوانی، 1368، ص 61)
بدین معنی که مدیر دائماً در کار اصلاح و بهبود سازمان و طراحی مجدد آن است. سازمان برای همپایی با محیط متغیر اطرافش باید دائماً در حال تغییر و تحول باشد و مدیر است که به کمک سازماندهی محیط این حالت پویا را در سازمان حفظ می‌کند.
عسگریان (سال 1371) در کتاب سازمان و مدیریت آموزش و پرورش درباره سازماندهی به عنوان یکی از وظایف مدیران آموزشی می‌نویسد: «سازماندهی در محل عبارت است از ایجاد نظم و نسق کاری برای هر کس به انضمام هماهنگ کردن و مرتبط ساختن مساعی یک عده، با ایجاد موازین خاصی به طرف هدف‌های مشخص» به وسیله یک سازماندهی خوب می‌توان صرفه جویی در زمان و امکانات مادی و مساعی نیروی انسانی را ایجاد نمود و حداکثر استفاده از حداقل امکانات را موجب گردید. لازمه سازماندهی یک کار گروهی، مطالعه زمان، برآورد امکانات مادی، تقسیم کار و تهیه وسایل لازم است. سازمان دادن پایه‌های موسسه را محکم می‌کند. لازم است بر اصولی متکی شود چون:
–        هر گروه باید دارای مسئولی باشد که در مقابل مافوق‌تر خود مسئولیت دارد.
–        مسئولین باید توجه به کیفیتشان به کار گمارده شده و بدون در نظر گرفتن کیفیت افراد مسئولیتی به آنها واگذار نشود، تا ثمره بهتری عاید شود.
–        برای روز مبادا، جهت هر مسئولی جانشینی در نظر گرفته شود.
–        با توجه به مسئولیت‌ها و وظایف هر یک از کارکنان، در صورت مشاهده زمان اضافی، کار فوق‌العاده برای آنان تعیین شود.
–        کارها باید بین اعضاء هم ردیف شوند.
–        تخصص‌ها در مسیر خود به کار گرفته شوند، از واگذاری امور خارج از تخصص به افراد جلوگیری شود.
ایشان معتقدند علاوه بر اصول مذکور سازماندهی باید:
1-   طرح و برنامه‌ریزی‌های آموزشی و پرورشی: مدیر وظیفه دارد، امور سازمانی را طرح نموده و جهت اجرای امور برنامه‌ریزی نماید، برنامه‌ریزی یعنی عملیاتی که مدیر بدان وسیله نقشه کارهای مربوطه به هدف‌های سازمان و راه و روش برآورد آنها را برای آینده تهیه می‌بیند.
2-   سازماندهی: یعنی ایجاد نظم و نسق کاری برای هر کس به انضمام هماهنگ کردن و مرتبط ساختن مساعی یک عده با ایجاد موازین خاصی به طرف هدف‌های مشخص
3-   پیش‌بینی: یعنی پیش‌بینی انجام امور سازمان با استفاده از منابع اطلاعاتی اداری و غیر اداری که از محیط کاری منشعب می‌شود و با به کار بردن بینش و اندیشه‌های مشخص.
4-   هدایت و رهبری: یعنی هدایت و رهبری دستگاه تحت مدیریت فرد در مسیر برآورد هدف کلی آن موسسه
5-   ایجاد روحیه؟ یعنی تشویق و ترغیب کارکنان سازمان برای انجام کار جهت حصول به اهداف سازمانی.
6-   اجرای صحیح مقررات به منظور باروری هدف‌های تربیتی.
7-   رعایت مقررات انضباطی کارکنان با توجه به تحکیم روابط انسانی و علت‌یابی بی نظمی احتمالی اعضاء
8-   تشکیل جلسه و همکاری‌ها، به منظور انتقال اطلاعات، ایجاد زمینه مشاوره، تعلیم دادن و توزیع نمودن وظایف (عسگریان، 1385، ص 98-104)
از بین وظایف مدیران که شرح آن از دیدگاه‌های مختلف رفته چهار وظیفه به عنوان وظایف کلی و عمومی مدیران انتخاب نموده و به طور مختصر بیان شده است.
وظایف منتخب عبارتند از: برنامه‌ریزی، سازماندهی، هماهنگی، تحکیم روابط انسانی.
امروز درباره عناصر مدیریت و یا وظایفی که مدیر به اعتبار مقام و موقعیت سازمانی خود انجام می‌دهد وحدت نظری وجود دارد. (اقتداری، 1372، ص 62)
 

برنامه‌ریزی

برای برنامه‌ریزی تعاریف متعددی وجود دارد که هر یک از آنها با توجه به دیدگاه، ویژه تعریف کننده و وابستگی او به حوزه علم و دانش خود است. مثلاً:
«برنامه‌ریزی شامل تعیین هدف و وضع خط مشی، تبدیل هدف به صورت برنامه عملیات و پیش‌بینی چگونگی اجرای آنها می‌شود به عبارت دیگر برنامه‌ریزی براساس پیش‌بینی، دورنگری درباره این که برای رسیدن به هدف معینی چه کاری، چگونه و در طی چه مدت زمان و به وسیله چه افرادی بایستی انجام شود استوار است. (اقتداری، 1372، ص 67).
برنامه‌ریزی فراگردی است مداوم، حساب شده و منطقی، جهت‌دار و درونگر، به منظور ارشاد و هدایت فعالیت‌های جمعی برای رسیدن به هدف مطلوب». (فیوضات، 1381، ص 17)
اصولاً برنامه‌ریزی به مدیران و کارکنان سازمان این امکان را می‌دهد که با آزادی بیشتر آنچه را که خواستارند بدست آورند و مدیران موفق برای برنامه‌ریزی اهمیت و ارزش فوق‌العاده‌ای قائل هستند و از آن به عنوان بزرگترین اهرم آن برای پیش‌بینی صحیح فعالیت‌های مثمر به ثمر می‌باشد.
الوانی برای یک برنامه‌ریزی جامع مراحل زیر را مورد توجه قرار می‌دهد: (الوانی، 1368، ص 58)
1-   تعیین و تدوین اهداف و آینده سازمان
2-   شناخت اهداف و استراتژی‌های موجود در سازمان
3-   تجزیه و تحلیل شرایط محیطی سازمان
4-   شناخت وضع موجود سازمان
5-   تعیین تغییرات مورد لزوم
6-   تصمیم‌گیری در مورد استراتژی‌های مطلوب
7-   اجرای استراتژی‌های جدید
8-   کنترل و سنجش استراتژی‌های جدید در عمل
اما دکتر اقتداری برنامه‌ریزی را شامل سه مرحله زیر می‌داند: (اقتداری، 1372، ص 76)
«برنامه‌ریزی شامل تعیین و وضع خط مشی، تبدیل هدف به صورت برنامه عملیات و پیش‌بینی چگونگی اجرای آنها می‌باشد.»
بنابراین تعیین هدف‌ها و خط مشی‌های سازمان یکی از مسائل اساسی برنامه‌ریزی است که این هدف‌ها و خط مشی‌های کلی باید به هدف‌های متعدد و جزئی تجزیه شوند تا جهت فعالیت‌های روزانه افراد و واحدهای مختلف دستگاه را تعیین کنند.
 

سازماندهی

قبل از پرداختن به سازماندهی به عنوان یکی دیگر از وظایف مدیر، ذکر تعاریفی چند از سازمان ضرورت دارد.
سازمان عبارتست از اجتماع یاز انسان‌هایی با عقاید و ایدئولوژی‌های مختلف که همگی متفق‌القول برای به ثمر رساندن یک و یا چند هدف مشخص و معین با یکدیگر همگامی و همکاری نموده از کلیه امکانات تکنولوژی جدید نیروی انسانی استفاده می‌کنند. (پرهیزگار، 1382، ص 97)
دکتر عسگریان در کتاب سازمان و مدیریت آموزش و پرورش ضمن بیان تعریفی از سازمان معتقد است که سازمان‌ها در هر جامعه‌ای متاثر از هر شرایطی که باشند، باید ویژگی‌هایی داشته باشند که پاره‌ای از آنها را به شرح زیر بیان می‌کند:
–        کاملاً ساده و از ایجاد مخارج گزاف به دور باشد.
–        وظایف اعضاء را روش و کامل در اختیارشان قرار دهد.
–        انجام امور را تسریع کند.
–        امکانات انجام امور را تدارک دیده و کارکنان را ا زبیکاری دور سازد.» (عسگریان، 1385، ص 10)
بنا به آنچه گذشت، سازماندهی را می‌توان تقسیم کار و قرار دادن اشخاص بر حسب ملاک‌های اجرایی پست و مشخص نمودن روابط بین آنها و تامین و تجهیز وسایل و امکانات لازم برای ه رمسئولیت و وظیفه تعریف کرد.
 

هماهنگی

یکی از وظایف مهم مدیر هماهنگی است. اهمیت این موضوع به حدی است که گروهی از صاحبنظران مدیریت را علم هماهنگی منابع انسانی و مادی تعریف کرده‌اند. دکتر اقتداری در این مورد می‌نویسد: «اگر بخواهیم مدیریت را بر حسب عناصر تشکیل دهنده آن و یا وظایف مدیر تعریف کنیم مدیریت را می‌توان علم و هنر متشکل و هماهنگ کردن رهبری و کنترل فعالیت‌های دسته‌جمعی برای نیل به هدف‌های مطلوب با حداکثر کارایی تعریف کرد.» (اقتداری، 1372، ص 61)
از وظایف مهم مدیر ایجاد موازنه و تطبیق وظایف متعددی است که واحدهای مختلف سازمان به منظور تامین هدف مشترک انجام می‌دهند. در تشکیل سازمان، وظایف بین واحدهای مختلف سازمان به منظور تامین تقسیم کار و وظایف انجام می‌شود و به فرض این که با رعایت اصول طبقه‌بندی منطقی صورت گرفته باشد به خودی خود تحقق هدف یا هدف‌های عمومی سازمان را تضمین نمی‌کند. زیرا این امر مستلزم برقراری تعادل و تطبیق لازم بین وظایفی است که میان واحدهای مختلف سازمان تقسیم شده است. سازمان مانند ماشینی است که هر قسمت آن وظیفه خاصی را انجام می‌دهد و هماهنگی میان اجزاء مختلف ماشین ضروری است. به همین ترتیب انطباق و تعادل وظایف واحدهای متعدد سازمان برای تعیین هدف‌های مشترک لازم است. (اقتداری، 1372، ص 63-64)
 

تحکیم روابط انسانی

یکی از وظایف مهم و اساسی مدیر هدایت‌ گروه‌های انسانی سازمان به سوی اهداف مشترک است. هر چه مدیربتواند با روش‌های دوستانه و تحکیم روابط بین خود و کارکنان و با نفوذ شخصی بیشتر که ناشی از برخوردهای عاقلانه و عملکردهای مدبرانه است، اعمال مدیریت کند کارکنان او را بهتر می‌پذیرند و در جهت تحقق اهداف سازمانی بیشتر تلاش می‌کنند. بهرنگی در کتاب مدیریت آموزشی می‌نویسد: «قسمت اعظم موفقیت مدیران مبتنی بر نفوذ آنان در فکر و ذهن کارکنان و اشخاص ذیربط می‌باشد. برای مدیران درک و عمل به مهارت‌هایی که بتوانند افراد را برانگیزد و هماهنگی لازم میان شخصیت و نیاز انسان برقرار کند واجد اهمیت اساسی است.
بخش عمده مدیریت فراهم آوردن محیط مناسب کار و گردآوری کارکنان به صورت گروه‌هایی است که در حصول به اهداف مشترک خود و سازمان همکاری نمایند. بنابراین برای موفقیت مدیر شناخت انگیزه‌ها (عوامل برانگیزاننده) در کارکنان برای کار مناسب سازمان ضروری است. (بهرنگی، 1374، ص 137)

– انگیزش و نیازها :

برخی از صاحبنظران رابطه نیاز و انگیزش را به این صورت توصیف کرده‌اند که نیاز در فرد ایجاد محرک کرده و محرک باعث می‌شود فرد به سمت هدفی برای ارضای نیاز خود حرکت کند و انگیزش اتفاق بیافتد. (الوانی، 1368)

وظایف مدیران آموزشی شهرستان پاکدشت

این بخش به بیان وظایف مدیران آموزشی شهرستان پاکدشت که بر مبنای آن این پژوهش انجام گرفته است اختصاص دارد:

¨ کیفیت بخشی به آموزش

1-   ارتقاء سطح کیفی و کمی جلسات شورای معلمین.
2-   تشکیل جلسات به صورت قطب‌بندی با موضوعات مشخص.
3-   تهیه شناسنامه آموزش مدارس شهرستان و تجزیه و تحلیل آنها.
4-   نظارت بر ارزشیابی فرایندمدار (آغازین- تکمیلی- پایانی).
5-   نهادینه کردن فرهنگ تحقیق و پژوهش در بین همکاران و دانش‌آموزان.

¨ تحکیم باورهای دینی با همکاری معاونت محترم پژوهشی

1-   ایجاد یکپارچگی و انسجام واقعی میان فعالیت‌های آموزشی و پرورشی.
2-   کسب مهارت خواندن قرآن کریم توسط دانش‌آموزان.
3-   مشارکت کامل معلمان و دانش‌آموزان جهت برپایی هرچه باشکوه‌تر نماز جماعت در مدارس.
4-   ایجاد شرایط مساعد برای ظهور ایده‌های نو در مسائل علمی و مذهبی.
5-   تقویت و شکوفایی عزت نفس و کرامت انسانی در سایه توجه به مسائل دینی.

¨ ارتقاء کارآمدی و اثربخشی فعالیت مدیران و معلمان

1-   معرفی کتب مدیریت و روش‌های نوین تدریس و برگزاری مسابقات.
2-   شناسایی و تشویق همکاران کارآمد و روش‌مدار.
3-   برگزاری دوره‌های آموزشی به صورت کارگاهی.
4-   برگزاری طراحی آموزشی و جشنواره‌ فرایندهای آموزش و گسترش «IT» در مدارس.
5-   فراهم نمودن شرایط لازم و مناسب برای تبادل تجربه و تعامل افکار و اندیشه‌ها.

¨ تقویت انگیزه تحصیلی و ایجاد حسن رقابت سالم بین دانش‌آموزان

1-   شناسایی و تشویق دانش‌آموزان موفق و تلاشگر.
2-   برگزاری مسابقات مختلف علمی و پژوهشی.
3-   برگزاری اردوهای علمی، تفریحی و زیارتی.
4-   معرفی حرفه‌های مختلف اعم از دانشگاهی و کارگاهی مرتبط با هر دانش‌آموز.
5-   برگزاری نمایشگاه دست‌ساخته‌ها و تولیدات دانش‌آموزان و تشویق بهترین‌ها.

¨ عدالت آموزش و ایجاد فرصت‌های آموزشی مناسب :

1-   شناسایی دانش‌آموزان دارای تکرار پایه و تقویت ایشان.
2-   شناسایی و جذب دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل.
3-   آموزش مهارت‌های زندگی و بهداشت روانی به دانش‌آموزان.
4-   تاکید بر تقویت بنیه علمی دانش‌آموزان.
5-   توسعه متوازن آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و مهارتی در سطح شهرستان.