خصوصیات قوانین حریم

دانلود پایان نامه

خصوصیات قوانین حریم        

قوانین حریم دارای خصوصیاتی به شرح ذیل می باشد:

2-3-1- آمره بودن قوانین حریم

این منطقه ممنوعه که حریم نام دارد رعایتش به معنای «عدم تجاوز وتعدی وتصرف عدوانی به این منطقه ممنوعه از سوی اشخاص »میباشد. تدوین ووضع قواعد ومقررات حریم با توجه به اهمیت فنی، اجتماعی، اقتصادی، مصالح ومفاسد ومنافع ومضار ونیز سایر ضرورتها ماهیتاً آمره می باشد. مفهوم آمره بودن قوانین حریم الزامی بودن آن است.

 

 

2-3-2 -الزامی بودن  قوانین حریم

چنان که یکی از دانشمندان حقوقی می نویسد :« قوانین الزامی ؛قوانینی هستند که، اراده افراد درصورتی که مخالف آن باشد بی اثر است.

محتوای این قوانین یانظم عمومی واجتماع است ویااخلاق حسنه، ویا حفاظت از اشخاصی که به جهت کمی سن یا کمی عقل ویابه علت جنس ویا ضعف وناتوانی ؛ یا ضعف منافع، دفع زیان را از خود نمی توانند انجام دهند.. »

یکی از نویسندگان حقوقی حریم را چنیین تعریف نموده است:«مقدار زمینی که مالکین یا نمایندگان آنان قانوناً مجازند برای استفاده ازحقوق خود، عبورومرورنمایندضرری هم به کسی نرسانند. » نویسندگان قانون مدنی نیز حریم راچنین تعریف کرده اند :«حریم مقداری از ارضی اطراف ملک قنات و نهر وامثال آن است که برای کمال انتفاع از آن ضرورت‌دارد. بنابراین از مفهوم و منطوق ماده قانونی مذکور در می یابیم که این قاعده برای کمال انتفاع از املاک وجود دارد که این منطقه ممنوعه و حرام همان اراضی اطراف املاکِ و وقنوات آنها مذکور است که اصطلاحاً به آن منطقه ‹حریم›اطلاق‌می‌شود.

بی شک هر شخصی که در جهت جلب انتفاع از املاک و قنوات وانهار و امثال آن به ارضی اطراف آن تعرض نماید، فی لواقع به حریم آنها تجاوز کرده، وتجاوز به ارضی حریم، آغاز ورود زیان و وضرر به صاحب حریم است. [1]

مطلب مرتبط :   مفهوم باورها و باورهای مرتبط با مواد مخدر

2-3- 3- قدیمی بودن قوانین حریم:

چنانکه در بررسی تدوین تاریخی قوانین آب، ملاحظه می شود با پیداش کشاورزی در جوامع متمدن باستانی، بحث حریم چاه و قنوات، رودخانه ها وانهار مطرح می شود، حتی در مجمع القوانین حمورابی که نخستین مجموعه حقوقی مدون بشری است قوانین خاصه مربوط به اموال غیر منقول دیده می شود.

اهمیت کشاورزی درایران وجودقنوات و چاه ها از ازمنه قدیم مقنن قوانین

– ماده 137 ق. م. حریم چاه وزراعت را بیان می کند 2- ماده138ق. م نیز اشعار میدارد :«حریم چشمه وقنات از هر طرف در زمین رخوه 500گز ودر زمین سخت 250گز می باشد. »ونیز اجازه داده درمواردی که مقادیر مذکوره در مواد 137و 138 قانون مدنی برای دفع ضرر کافی نباشد، برای دفع ضرربه اندازه ای که کافی باشدبه مقادیرمذکوره افزایش‌ودعاوی‌مردم‌بنحوعادلانه‌حل‌وفصل‌گردد.

اختیاراتی که قانونگذار، در مبحث حریم املاک داده است تا آنجاست که حریم را در حکم ملک صاحب حریم قلمداد نموده وتملک وتصرف در آن، که منافی باآنچه منظور از حریماست باشد بدون اذن از طرف مالک صحیح ندانسته وبنابراین نمی تواند در حریم، چشمه یا قنات دیگری چاه یا قنات بکند، اما تصرفاتی که موجب تضرر اشخاص صاحب حریم نشود را جایز دانسته است. علیهذا ازمفاهیم فوق چنیین مستفاد می گردد که حریم برای تکمیل انتفاع‌وجلب‌نفع‌ودفع‌ضرر‌است، خواه‌ضرر‌بالفعل‌یابالقوه‌باشد. قانونگذار هر گاه به تثبیت مالکیت وحفاظت ویژه از امور عمرانی یا فنی نظر داشته به وضع قواعد بخصوص تحت عنوان حریم همت گمارده است. در آثار مختلف حقوقی میتوان به تعاریف، آثار، میزان وحدود حریم دست یافت. همچنین همانطور که بیان شداین موضوع درفقه اسلامی سابقه ای دیرینه وگسترده دارد واکثر متون فقهی مدخلی در این باب دارند. حریم از نظر لغوی وتعاریفی که، فقهاودانشمندان درکتب خودبرشمرده اندباآنچه قانون مدنی ذیل ماده136آورده‌تفاوت‌چندانی‌ندارد. از نظر لغوی حریم به معنای پیرامون و گرداگرد و اطراف ملک است و از نظر قانون مدنی عبارت است از «مقداری از اراضی اطراف ملک قنات، نهر و امثال آن که برای کمال انتفاع از آن ضرورت دارد.» در بیان قانون فوق ضمن اشاره به معنی و مفهوم عرفی و لغوی آن به عنوان شاهد مثال نام قنات ذکر شده و صراحتاً از نظر این قانون قنوات دارای حریم هستند. [2]

مطلب مرتبط :   ختم مذاکره

2-3-4- تبعی بودن حریم

همچنین از منظر دکترین حقوقی حریم در جرگه ملک صاحب حریم تلقی شده وهرگونه تملک و تصرف در آن که با طعبیت حریم منافات داشته باشد بدون اذن مالک صحیح نیست واز این منظر حریم ملک تبعی است.یعنی ازتوابع ملک محسوب شده ومالک میتواندازحق خودبصورت بلا عوض یادرقبال دریافت ‌معوض‌ صرف‌نظرنماید. برخی دیگر از حقوقدانان درتفسیرضرورت وجودحریم برای منابع آبهای زیرزمینی ضمن‌طرح‌یک‌مثال‌چنین‌بیان‌میدارد:

« برای استفاده و انتفاع از یک مال موجبات و وسایلی لازم است که بدون آن وسایل انتفاع غیر ممکن و یا لا اقل کامل نمیگردد. مثلاً اگر کسی مالک یک حلقه چاه یا قناتی باشد که باید آب آنرا برای زراعت زمین استعمال و استفاده کند، وقتی می تواند از این چاه و قنات استفاده کند که دارای چرخ و یا تلمبه باشد. ولی صرف داشتن این وسایل انتفاع اورا نمی تواند کامل نماید مگر وقتی که در اطراف چاه مقداری زمین کافی وجود داشته تا بتواند وسایل خود را در آن بگذارد یا آبی را که از چاه می کشد به آنجا بریزد تا به کار زراعت و آبیاری بخورد پس در اینصورت آن مقدار زمینی که در اطراف چاه یا قنات یا غیره برای کمال انتفاع از آن ضرورت دارد. [3]

[1]– همان، ص107–160.

[2]– همان، ص107–160.

[3]– همان، ص107–160.