پیشینۀ رسیدگی به تخلفات انتظامی شاغلان حرف پزشکی در ایران

دانلود پایان نامه

– پیشینۀ رسیدگی به تخلفات انتظامی شاغلان حرف پزشکی در ایران

سازمان نظام پزشکی به عنوان قدیمی­ترین سازمان غیر دولتی از قدمتی پنجاه ساله برخوردار است. در مباحث ذیل به پیشینۀ سازمان نظام پزشکی و آیین­نامه­های تصویب شده از تاریخ تشکیل این سازمان تا کنون خواهیم پرداخت.

بند اول- در نظام حقوقی مشروطیت

در اوایل دهه بیست شمسی و زمانی که پیشنهاد تشکیل انجمن‌های پزشکی در شهرستان‌ها مطرح شد، نمایندگان مجلس شورای ملی با آن مخالفت کردند؛ چرا که آن زمان چنین لوایحی را نوعی وقت تلف کردن می‌­دانستند. دو سال بعد در سال 1324 با تصویب قانون وزارت بهداری، نظام بهداشت و درمان به شکل نوین در ایران شکل گرفت و براساس ماده 21 این قانون، اداره تنظیم امور پزشکی ایجاد و در آن عنوان شد: «اداره تنظیم امور پزشکی بر کار پزشکان، دندان‌سازان، قابله‌ها، پزشک‌یاران، پرستاران و داروسازان نظارت خواهد کرد و برای رسیدگی به تخلفات صنفی طبات مذکور در وزارت بهداری یک محکمه پنج نفره تشکیل خواهد شد و دو نفر از پزشکان غیرموظف هم که هر ساله به وسیله کلیه پزشکان انتخاب می‌شوند، ‌از اعضای آن خواهندبود».

از طرف دیگر در سال 1329 قانون «بهداشت شهری» در جهت ساماندهی طبابت به تصویب رسید و در آن برای نخستین بار واژه «نظام پزشکی» وارد قوانین ایران شد. در تبصره ماده 3 این قانون آمده بود: «رسیدگی به تخلفات شغلی غیرجزایی پزشکان از وظایف نظام پزشکی است که در صورت عدم تشکیل نظام پزشکی، وظیفه شورای عالی بهداشت است که آیین‌نامه آن طبق نظر کمیسیون بهداری و دادگستری تنظیم شود».

در همین سال «جهان­شاه صالح» که در آن ایام (سال 1329) وزیر بهداری نیز بود، نخستین لایحه نظام پزشکی ایران را به مجلس ارائه داد که این لایحه شش ماده‌ای با مرگ نخست‌وزیر وقت (رزم‌آرا) در اسفند ماه همان سال مسکوت ماند. پس از آن در سال 1334 باز هم بحث تشکیل نظام پزشکی مطرح شد، اما کمیسیون بهداری مجلس، لایحه را ناقص تشخیص داد و آن را تصویب نکرد.[1]

اولین قانون نظام پزشکی ایران مشتمل بر 14 ماده و سه تبصره است که در جلسه سه شنبه سوم خردادماه 1339 در زمان ریاست رضا حکمت بر مجلس شورای ملی به تصویب رسید و در 3/10/1339 به تصویب مجلس سنا رسید. مطابق ماده یک «نظام پزشکی سازمانی است مستقل و دارای شخصیت حقوقی و مرجع صلاحیتدار برای حفظ شئون و پیشرفت امور پزشکی و تنظیم روابط حرفه­ای بین پزشکان و حفظ حقوق مردم و مؤسسات ملی و دولتی در برابر صاحبان فنون پزشکی و بالعکس در سراسر کشور می­باشد».

به موجب ماده 2 آن قانون کلیه پزشکان و دندانپزشکان دارای پروانۀ اشتغال به حرفۀ پزشکی در ایران بدون استثناء عضو نظام پزشکی ایران بوده و مشمول مقررات این قانون می­باشند و طبق ماده 14 همان قانون «برای سایر طبقات پزشکی از قبیل متصدیان آزمایشگاه­ها، داروسازان، ماماها و پرستاران نیز آیین­نامه­های صنفی جداگانه از طرف وزارت بهداری تنظیم خواهد شد….». اولین قانون نظام پزشکی تقریباً اجرا نشد.

مطلب مرتبط :   هوش هیجانی چیست

طبق ماده واحده قانون اصلاح مواد پنجم و دوازدهم قانون پزشکی اصلاح و سه تبصره به مواد چهارم و ششم و دهم قانون مذکور افزوده شد. قانون فوق مشتمل بر یک ماده پس از تصویب مجلس سنا در تاریخ روز چهارشنبه چهاردهم تیر1346 در جلسه روز پنج­شنبه پانزدهم تیر 1346 شمسی به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

در 24/2/1348 آیین­نامۀ انتظامی پزشکی با 65 ماده و 12 تبصره به ترتیب درجلسات 24/2/1348 کمیسیون مشترک بهداری و 3/3/1348 کمیسیون مشترک دادگستری مجلسین به استناد ماده 11 قانون نظام پزشکی[2] و تبصره الحاقی به ماده10 قانون مزبور[3] به تصویب رسیده و صحیح می­باشد.

بر اساس ماده 37 قانون مزبور مرجع رسیدگی به تخلفات انتظامی پزشکان در هر حوزه نظام پزشکی دادسرا و دادگاه­های انتظامی پزشکی است». و به موجب ماده 40 «دادگاه انتظامی پزشکی عبارت است از: دادگاه بدوی و تجدیدنظر».

پس از آن نیز ماجرای تغییرات قانون نظام پزشکی همچنان ادامه داشت تا اینکه این قانون در سال 1354 بازنگری شد و محتوای آن به 25 ماده، 10 تبصره و 12 بند افزایش یافت.

طبق قانون ماده واحده قانون اصلاح قانون نظام پزشکی و الحاق چند ماده به قانون مذکور، بعضی از مواد آن اصلاح و تعداد مواد آن به ماده 25 افزایش یافت. قانون فوق مشتمل بر یک ماده پس از تصویب مجلس شورای ملی درجلسه روز یکشنبه 28/2/1354 در جلسه روز شنبه سی و یکم خردادماه 1354 شمسی به تصویب مجلس سنا رسیده است.

بند دوم- در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

پس از پیروزی انقلاب، قانون نظام پزشکی 1354 در سال 1359 دچار تغییر شد و و در سال 1360 پنجمین انتخابات نظام پزشکی و به عبارت دیگر اولین انتخابات نظام پزشکی بعد از انقلاب برگزار و عباس شیبانی به عنوان رئیس هیئت مدیره نظام پزشکی برگزیده شد. در دی ماه 1363 قانون اصلاح موادی از قانون نظام پزشکی به تصویب شورای نگهبان رسید و برای اولین بار عضویت داروسازان در نظام پزشکی الزامی شد. همچنین بر طبق مفادی از این قانون، رئیس هیئت مدیره نظام پزشکی به پیشنهاد هیئت مدیره نظام پزشکی و با حکم وزیر بهداری تعیین می‌شد.

در سال 1365 لایحه‌ای از سوی دولت تهیه شد که متعاقب آن بحث و کشمکش بر سر اختیارات و مسئولیت‌های نظام پزشکی همچنان ادامه داشت؛ از آن روی که برخی پزشکان لایحه پیشنهادی دولت را مغایر با استقلال صنفی نظام پزشکی می‌دانستند در نهایت با این اعتراضات هیئت مدیره نظام پزشکی منحل و هادی منافی به عنوان رئیس سازمان نظام پزشکی منصوب شد.

در ابتدا قرار بود منافی برای دو ماه رئیس نظام پزشکی باشد اما به مدت 72 ماه در این سمت ماندگار شد. اواخر سال 1365 (14/10/1365) ، دولت لایحه سازمان نظام پزشکی را از مجلس مسترد گردانید. با اتفاقات سال 1365، دیگر لایحه‌ای از سوی دولت درباره سازمان نظام پزشکی ارائه نشد.

مطلب مرتبط :   مؤلفه های کلیدی قابلیت جذب دانش

در سال 1369 طرح تشکیل سازمان نظام پزشکی توسط برخی از نمایندگان مجلس تهیه شد و به تصویب مجلس رسید. قانون سازمان نظام­پزشکی جمهوری اسلامی ایران مشتمل بر سی­ و سه ماده و سی و چهار تبصره مطابق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی در جلسه مورخ 4/4/1369 در کمیسیون بهداری و بهزیستی مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 5/4/1369 برای پنج سال اجرای آزمایشی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ 2/5/1369 از تأیید شورای نگهبان گذشت؛ و مقرر شد این قانون جدید به مدت پنج سال به صورت آزمایشی اجرا شود. طبق این قانون، تعریف سازمان نظام پزشکی و اهداف و وظایف آن که از سال 1339 تقریباً دست نخورده باقی مانده بود، دچار تغییرات شد. همچنین مقرر شد که رئیس کل نظام پزشکی را رئیس‌جمهور از میان سه نفر پزشک معرفی شده از طرف شورای عالی نظام پزشکی، منصوب کند. عزل رئیس کل هم برعهده رئیس‌جمهور بود.

به موجب ماده 4 آن قانون «کلیه اتباع ایرانی پزشک، دندانپزشک، دکتر داروساز و متخصص دکترای حرفه­ای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی می­توانند عضو سازمان باشند».

‌هیئت وزیران در جلسه مورخ 9/5/1373 بنا به پیشنهاد شماره 879 مورخ7/2/1372 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، به استناد ماده 24 قانون «‌تشکیل سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران» – مصوب 1369 – آیین‌نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنعتی و حرفه‌ای شاغلان حرفه‌های پزشکی و ‌وابسته را تصویب نمود؛

دی ماه سال 1374 قانون نظام پزشکی بار دیگر دستخوش تغییر شد و قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران مشتمل بر سی و یک ماده و سی و پنج تبصره در جلسه روز چهارشنبه بیستم دی ماه 1374 مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 27/10/1374 به تأیید شورای نگهبان رسیده است. هیئت وزیران در جلسه مورخ30/4/1378 بنا به پیشنهاد مورخ 28/10/1376 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و به استناد ‌تبصره ماده (24) قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران- مصوب 1374 – آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و ‌حرفه‌ای شاغلان و حرفه‌های پزشکی و وابسته را به شرح زیر تصویب نمودند : به موجب ماده 4 کلیه اتباع ایرانی پزشک، دندانپزشک، دکتر داروساز و متخصصین و دکترای علوم آزمایشگاهی (حرفه­ای و متخصص) تشخیص طبی و لیسانسیه­های پروانه دار گروه پزشکی می­توانند عضو سازمان باشند. و بدین ترتیب برای اولین بار لیسانسیه­های پروانه دار به عضویت سازمان نظام پزشکی درآمدند.

بر اساس قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی سال 74 و آیین­نامه های آن برای رسیدگی به تخلفات شاغلین حرف پزشکی دو هیئت بدوی انتظامی و هیئت عالی انتظامی در سازمان نظام پزشکی فعالیت می­کردند.[4]

دیری نپایید که نهمین انتخابات نظام پزشکی در زمستان 79 برگزار شد و از دل این انتخابات، محمدرضا ظفرقندی به عنوان رئیس‌ انتخاب شد و اصلاح قانون نظام پزشکی در دستور کار سازمان قرار گرفت. به این ترتیب بود که با مشارکت نمایندگان مجلس ششم، سرانجام در مهر ماه 1381 به صورت طرح با امضای 15 نماینده مجلس به صحن علنی تقدیم شد؛ در این طرح اختیارات و وظایف سازمان نظام پزشکی افزایش یافت که مهم‌ترین شاخصه‌های آن کاهش تصدی‌گری دولت در عرصه سلامت و ارتقای جایگاه اجرایی و نظارتی نظام پزشکی بود. این طرح پس از تصویب در مجلس ششم و ایرادات شورای نگهبان، به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال شد و سرانجام در آبان ماه 1383 در مجمع به تصویب رسید و آیین­نامه های قانون مذکور به موجب تفویض اختیار موجود در قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی در تاریخ 19 شهریور سال 1390 به تصویب شواری عالی سازمان نظام پزشکی رسیده است. بر اساس همین قانون بود که سازمان نظام پرستاری تشکیل گردید و عهده­دار امور مربوط به پرستاران شد. در همین راستا ماده 4 قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی بیان می­کند: «کلیۀ اتباع ایرانی پزشک، دندانپزشک، دکتر داروساز و متخصصین و دکترای علوم آزمایشگاهی (حرفه­ای یا متخصص) تشخیص طبی و لیسانسیه­های پروانه­دار گروه پزشکی به استثنای گروه پرستاران می­توانند عضو سازمان باشند».

مطلب مرتبط :   جنبه های کاربردی تبلیغات

 در این قانون مرحله سومی نیز برای تجدیدنظر در نظر گرفته شد و بدین نحو مقرر شد که[5] «به منظور رسیدگی به اعتراضات و شکایات اشخاص (حقیقی- حقوقی) از طرز کار هیئت­های بدوی و تجدیدنظر انتظامی موضوع مواد (35) و (36) این قانون، نظارت عالیه بر کار هیئت­های بدوی و تجدیدنظر انتظامی و ایجاد هماهنگی بین آنها و تجدیدنظر در احکام صادره از سوی هیئت­های تجدیدنظر انتظامی، هیئت­های عالی انتظامی با ترکیب زیر در سازمان مرکزی نظام پزشکی تشکیل می­گردد».

.[1] «مروری بر تاریخچه نظام پزشکی از آغاز تاکنون»، مندرج در: http://isna.ir/fa/news/92020503297/.

(تاریخ مراجعه: 29/3/1393).

.[2] «تخلفات حرفه پزشکی و مجازات­های انتظامی و تعقیب و طرز رسیدگی به آن تخلفات و اجرای احکام مربوط به موجب آیین­نامه­ای خواهد بود هیئت مدیره نظام پزشکی تنظیم و وزارت بهداری برای تصویب کمیسیون­های مشترک دادگستری و بهداری به مجلسین تقدیم می دارد.

.[3] تبصره زیر به ماده 10 قانون نظام پزشکی اضافه می‌­شود:

‌تبصره – نظام پزشکی می‌تواند بدون شکایت شاکی نیز طبق آیین‌نامه­‌ای که با موافقت وزارت بهداری تنظیم خواهد نمود به تخلفات صنفی پزشکان و ‌دندانپزشکان و سایر متصدیان رشته‌های پزشکی رسیدگی کرده حکم صادر نماید.

[4]. ماده 24 قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی مصوب 1374: «به منظور رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه‌ای شاغلین حرف پزشکی و وابسته به پزشکی سازمان نظام پزشکی در مرکز و شهرستان‌ها ‌دارای هیئت عالی انتظامی و هیئت‌های بدوی انتظامی خواهد بود که مطابق مواد بعدی این قانون تشکیل می‌گردند».

[5]. ماده 38 قانون تشکیل سازمان نظام پزشکی.