پیدایش بورس در ایران

ریشه‌های ایجاد بورس در ایران نیزتوسط فردی از سرزمین بلژیک نهاده شد. در سال 1315 یک کارشناس اقتصادی  بلژیکی به نام رات لوتر فلد به همراه همکار هلندی خود به درخواست دولت وقت ایران درباره تشکیل بورس اوراق بهادار در ایران مطالعاتی را انجام دادند و طرح تأسیس این سازمان و همچنین اساسنامه آن را تنظیم کردند. در همان سال یک گروه کارشناسی در بانک ملی نیز مطالعاتی نمودند و در سال 1317 گزارشی درباره جرئیات مربوط به تشکیل بورس اوراق بهادار تهیه نمودند.

آغاز جنگ جهانی دوم و آشفتگی سیاسی ایران در دهه 20 و اوایل دهه 30 فرصت ادامه فعالیت را در این زمینه صلب نمود تا اینکه پس از کودتای 28 مرداد 1332 ارگان‌های مختلف اقتصادی کشور به بررسی شرایط اقتصادی بورس پرداختند.

در سال 1345 دولت‌، قانون و مقررات بورس را تهیه و لایحه مربوطه را به مجلس شورای اسلامی ارسال نمود . مجلس شورای ملی نیز در اردیبهشت 1345 این لایحه را تصویب نمود اما به دلیل عدم آمادگی بخش صنعتی و بازرگانی ایران‌، بورس اوراق بهادار تهران رسماً از تاریخ 15 بهمن سال 1346 با ورود سهام بانک صنعت و معدن به عنوان بزرگترین مجتمع واحد‌های تولیدی و اقتصادی آن زمان فعالیت خود را آغاز نمود(سایت بورس اوراق بهادار تهران 1391 ).

فعالیت بورس در ایران  را می‌توان به چهار دوره تقسیم  نمود:

الف) دوره اول : 1346تا 1357

بورس اوراق بهادار تهران در 15 بهمن 1346 فعالیت خود را  با انجام معاملاتی بر روی سهام بانک توسعه معادن آغاز نمود.در پی آن شرکت شرکت نفت پارس‌، اوراق قرضه دولتی، اسناد خزانه‌، اوراق سازمان گسترش مالکیت صنعتی و اوراق قرضه عباس آباد به بورس راه یافتند. در این دوره گسترش فعالیت بورس مرهون مقررات و قوانین دولتی بود که از ان جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

مطلب مرتبط :   پیش نیازهای فرآیند مدیریت مشارکتی

1-  تصویب قانون گسترش مالکیت سهام واحدهای صنعتی در اردیبهشت ماه 1354 بود که به موجب آن مؤسسات خصوصی و دولتی موظف شدند به ترتیب 49  و 94 درصد سهام خود را به شهروندان عرضه نمایند.

–  تصویب قانون معافیتهای مالیاتی برای شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار طی  یازده سال فعالیت بورس اوراق بهادار پیش از انقلاب اسلامی تعداد شرکتها بانکها و بیمه‌های پذیرفته شده از 6 بنگاه اقتصادی با  6.2 میلیارد ریال سرمایه در سال 1346 به 105 بنگاه اقتصادی با بیش از 230 میلیارد ریال سرمایه  در سال 1357 افزایش یافت. همچنین ارزش مبادلات در بورس از 15 میلیون ریال در سال 1346 به بیش از 34 میلیارد ریال در سال 1357 رسید.

ب) دوره دوم : 1358 تا 1367

در سالهای آغازین انقلاب اسلامی تا آغاز اولین برنامه 5 ساله توسعه کشور دگرگونیهای زیادی در اقتصاد ملی به وجود آمد که بورس اوراق بهادار تهران را نیز در بر گرفت. نخستین رویداد تصویب لایحه قانون اداره بانکها در تاریخ 17 خرداد ماه 1358 بود که کلیه بانکهای تجاری و تخصصی کشور را در قالب 9 بانک شامل 6 بانک تجاری و 3 بانک تخصصی  سازماندهی نمود. پس از آن نیز شرکتهای بیمه تحت مالکیت دولت قرار گرفتند، همچنین قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران در تیرماه 1358 باعث شد بسیاری از بنگاههای اقتصادی پذیرفته شده در بورس از آن خارج شوند­، به گونه ای که تعداد آنها از 105 شرکت در سال 1358 به 56 شرکت در سال 1367 کاهش یافت.میانگین نسبت حجم

معاملات سهام به تولید نا خالص ملی به کمترین میزان در دوران فعالیت بورس رسید.مهمترین دلیل رکود در این دوران شرایط جنگی و روشن نبودن خطوط کلی اقتصاد کشور بود.

مطلب مرتبط :   تعریف خدمت

ج) دوره سوم : 1368 تا 1384

با پایان یافتن جنگ در چارچوب برنامه 5 ساله اول تجدید فعالیت بورس اوراق بهادار تهران به عنوان زمینه‌ای برای اجرای سیاستهای خصوصی سازی مورد توجه قرار گرفت.

بر این اساس سیاست گذاران در نظر داشتند، بورس اوراق بهادار، با انتقال پاره‌ای از وظایف تصدی‌های دولتی به بخش خصوصی، جذب نقدینگی و گرد آوری منابع پس‌انداز پراکنده و هدایت آن به سوی مصارف سرمایه‌گذاری در تجهیز منابع توسعه اقتصادی و انگیزش مؤثر بخش خصوصی برای مشارکت فعالانه در فعالیت‌های اقتصادی نقش اساسی را داشته باشد.

با نگرش مثبت بخشهای مختلف اقتصادی دولت به بورس، فعالیت و حضور شرکتها جلوه بارزتری به خود گرفت. حجم فعالیت بورس در این دوره رشد چشمگیری به خود گرفت.

حجم معاملات بورس از 9.9 میلیارد ریال در سال 67 به 104.2 میلیارد ریال در سال 83 رسید.همچنین تعداد بنگاههای اقتصادی پذیرفته شده در بورس از 56 شرکت به 422 شرکت افزایش یافت.

دولت در این دوره مجموعه‌ای از قوانین تصویب نمود که در گسترش و توسعه بورس سهم به سزایی داشت. از جمله این قوانین می‌توان از این موارد یاد نمود :

1- تبصره 35 قانون بودجه سال 1378 کل کشور که در آن به وظیفه دولت نسبت به تعیین تکلیف همه شرکتهای بخش دولتی از راه ادغام، واگذاری و فروش سهام آن به بخش خصوصی و تعاونی اشاره شده است.

2-ماده 94 قانون برنامه سوم توسعه (1379-1383) که بر اساس آن شورای بورس موظف شد تا کارهای لازم را برای ایجاد شبکه رایانه‌ای بازار سرمایه ایران به منظور انجام گرفتن داد و ستد الکترونیک اوراق بهادار در سطح ملی و پوشش دادن خدمات اطلاع رسانی در سطح ملی و بین المللی انجام دهد.

مطلب مرتبط :   عوامل کششی انگیزش در گردشگری فیلم

3- ماده 95 برنامه سوم توسعه  که بر این اساس شورای بورس مجاز شد تا اقدام به راه‌اندازی بورسهای منطقه‌ای در سطح کشور کند و راهکارهای لازم را برای قابل معامله شدن دیگر ابزارهای مالی در بورس فراهم نمایند.

از سال 1369 محاسبه شاخصهای بورس در بورس ایران آغاز شد که مقدار آن از 472 واحد در سال 1370 به 12113 واحد در سال 1383 رسید.

د) از 1384 تا کنون :

در سال 1384 تحت تأثیر حرکت نزولی که از سال قبل‌، تحت تأثیر رویدادهای خارجی به وجود آمده بود‌، بورس به روند نزولی خود ادامه داد. از آذرماه 1384 سیاستهای دولت و سازمان بورس باعث شد تا این روند کاهشی ، کند شده و بار دیگر روح تازه‌ای  به کالبد بورس ایران تزریق شود.

در حالی که شاخصهای بورس در پایان  سال 1384 به 9459 واحد رسیده بود طی سال 1385 از مرز ده‌هزار واحد گذشت. همچنین کاهش چشمگیر معاملات سهام در سال 1384 با توجه به اقدامات دولت در سال بعد به تعادل نسبی رسید، به نحوی که ارزش معاملات سهام در سال 1384 در حدود 56.529 میلیارد ریال و در سال 1385 حدود 55.645 میلیارد ریال ارزیابی شد.

تعداد شرکتهای پذیرفته شده در بورس از 422 شرکت در پایان سال 83 به 435 شرکت در پایان سال 85 رسید. رویدادهای اساسی این دوره که می توان به آن اشاره نمود‌، عبارتند از :

– تصویب قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران در یکم آذر ماه 1384

2- تشکیل شورای عالی بورس و اوراق بهادار

3-  تشکیل شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه

4- ایجاد بورسهای منطقه‌ای در سایر نقاط کشور( سایت بورس 1391 )