نحوه پیشگیری و درمان دیابت

نحوه پیشگیری:

کنترل دقیق قند خون بالا

درمان جدی فشار خون بالا

پرهیز از مصرف داروهای نفروتوکسیک[1]

کاهش وزن

فعالیت بدنی مناسب و مستمر

محدودیت نمک و پروتئین مصرفی (جانسن، 1991).

 

نوروپاتی (عوارض عصبی) دیابت: بیماری می‌تواند از گرفتاری سیستم اعصاب خودکار نظیر فلج معدی، یبوست، اسهال دیابتی، اختلال عمل مثانه، ناتوانی جنسی و. . .  تا گرفتاری اعصاب محیطی و زخمهای خودبخودی و عفونت بروز کند عوارض ناشی از پای دیابتی مهم ترین علت بستری و اقامت طولانی فرد مبتلا در بیمارستان است (مدنی، 1382).

 

 نحوه پیشگیری:

کنترل دقیق قند خون

مراقبت صحیح و مستمر از پاها، تشخیص زودرس ضایعه‌های پا

دستورالعمل مراقبت از پاها:

معاینه منظم پاها از نظر هر گونه تاول، بریدگی و یا خراش

اجتناب از ضربه و حرارت زیاد

قطع مصرف دخانیات

شستشو و خشک کردن پا (مدنی، 1382).

رتینوپاتی (عوارض چشمی): خطر ضایعات چشمی‌در افراد مبتلا به دیابت 25 برابر  افراد عادی است در دیابت نوع 2 ممکن است تا 20% در زمان تشخیص دچار رتینوپاتی شده باشند.

علائم: تاری دید، دو بینی، کاتاراکت (آب مروارید)، کاهش تیزبینی، کاهش ناگهانی دید

 

 

نحوه پیشگیری:

کنترل مطلوب قند خون (مهمترین عامل پیشگیری از پیشرفت رتینوپاتی)

کنترل دقیق فشار خون

جستجو و درمان زودرس تغییرات رتین (شبکیه)

جستجو و درمان زودرس کاتارکت (آب مروارید)

جستجو و درمان زودرس گلوکوم (آب سیاه) (اردکانی و همکاران، 1384).

بیماریهای قلبی و عروقی: بیماریهای قلبی علت اصلی ایجاد عوارض و کاهش طول عمر بیماران می‌باشد عوارض پاتولوژیک دیابت در اثر تغییرات سیستم عروقی به دو صورت ممکن است درگیری عروق کوچک (میکروواسکولار) تغییرات در شبکیه، ملتحمه، پانکراس، نفرون، درگیری عروق بزرگ (ماکروواسکولار) مانند آترو اسکلروز عروق کرونر و عروق مغز و اندام تحتانی، انفارکتوس حاد یوکارد و نارسائی احتقانی قلب، اختلالات عمل اتونوم (خودکار) قلب (واتکینز، 1377).

 

پیشگیری از دیابت:

1-رژیم غذایی مناسب 2- فعالیت بدنی منظم، انجام ورزش غلظت انسولین خون را کاهش و حساسیت به انسولین را افزایش می‌دهد.  ورزش سبب افزایش تعداد گیرنده‌های انسولین غشای خارجی سلولها شده، و در نتیجه گلوکز بیشتری به داخل سلول راه می یابد. فعالیت بدنی دوز مصرف داروهای خوراکی را نیز کاهش می‌دهد.

برای اجتناب از عوارض شایع پس از ورزش دو راه وجود دارد: الف) قبل از ورزش و فعالیت غیر معمول انسولین کمتری تزریق شود 2) قبل یا همزمان با ورزش مواد کربوهیدرات دار بیشتری شود.  ورزشهایی که در آن امکان ضربه‌های شدید، جراحت سطحی و عمقی و شکستگی استخوان وجود دارد، در این افراد توصیه نمی‌شود (گوردن، 1387).

 

موارد منع ورزش:

ابتلا به رتینوپاتی پیشرونده

قند خون بیش از (300) میلی گرم در دسی لیتر

وجود کاهش فشار خون وضعیتی

رژیم غذایی باید طوری باشد که نیاز فرد را در شرایط معمول و یا خاص مثل حاملگی و استرس فراهم نماید.  رژیم غذایی روزانه باید به میزان 500-250 کیلوکالری کاهش یاید و در آن 60-50% از کربوهیدرات 15-10% پروتئین از دو نوع گیاهی و حیوانی و 30-20 % چربی (3/1 چربی اشباع شده، 3/1 اسید چرب با یک باند مضاعف) باشد.

مطلب مرتبط :   نظریه های تن انگاره و نارضایی از بدن

این اسید چرب بیشتر روغن کبد ماهی، روغن آفتابگردان و مغزها (گردو، بادام، فندوق، پسته، تخمه) فیبرهای غذایی از انواع محلول و نامحلول می‌باشد (گوردن، 1387).

 

2-1-1-14- درمان دیابت

انسولین به دو صورت خوراکی و تزریقی موجود می‌باشد، داروهای تزریقی به صورت انسولینو در دو نوع کوتاه اثر (رگولار) وطولانی اثر می‌باشند، که معمولا در دو نوبت روز تزریق می‌شود.  و دوز لازم هر فرد 3/1 قبل از صبحانه و 3/2 قبل از شام در محلهای به ترتیب ناف، ناحیه بازو و ران به صورت چرخشی تزریق می‌شود.

آمپولهای انسولین که به طور دائم مصرف می‌شوند نیاز به نگهداری در یخچال ندارد اما بقیه آمپولها باید در یخچال نگهداری شوند.

هر سر سوزن انسولین اگر آلوده نشود می‌توان 8-7 بار استفاده کرد.

تزریق باید در بافت زیر جلد با زوایه 45 درجه انجام شود.

نباید از آمپولهایی استفاده کرد که محتویات آن به جدار شیشه چسبیده باشد و یا تا حدی بی رنگ شده باشد.

در صورت وجود کریستال و یا یخ زدگی نیز نباید استفاده شود.

انسولین کریستال در هنگام مصرف باید حتماً صاف و بی رنگ باشد (واتکینز، 1377).

 

افسردگی:

افسردگی عبارت است از احساس غم، دل سردی و یا ناامیدی که فردی حداقل به مدت دو هفته در اغلب روزها و در اغلب ساعات روز به علاوه علائم همراه، داشته باشد.  افسردگی یکی از مسائل و مشکلات مهم بهداشت جامعه می‌باشد.  اختلالات افسردگی با کارکرد اجتماعی و شخصی تداخل می‌کند و بیماران افسرده، کسانی هستند که ذهن، رفتار، جسم و خلق آنان تحت تاثیر قرار گرفته است.  افراد افسرده ممکن است که توانایی انجام فعالیت‌ها و مسئولیت‌های معمول و عادی شغلی را از دست بدهند (کریمی، 1381).

برای افسردگی حقیقی، علت واحد و مشخص را نمی‌توان مطرح کرد.  بعضی از عوامل زیست شناختی نظیر بیماریهای  جسمی، اختلالات هورمونی و نیز مصرف برخی داروها می‌توانند نقش داشته باشند.  عوامل افزایش دهنده خطر برای بروز افسردگی عصبانیت یا احساس دیگری که ابراز نشده باشد، داشتن شخصیتی وسواسی، جدی یا شدیداً وابسته، سابقه‌ی خانوادگی افسردگی، وابستگی به الکل، شکست در ازدواج، شغل و یا روابط با دیگران، مرگ یکی از نزدیکان که برای فرد مهم باشد، انجام برخی از اعمال جراحی نظیر برداشت پستان به خاطر سرطان، زنانی که دچار یائسگی می‌شوند، مصرف برخی داروها، نظیر رزیپن و داروهای مسدود کننده گیرنده بتا آدرنرژیک (مانند: پروپرانولول، آتنولول) و داروهای آرام بخش و خواب آورهمچنین برخی از بیماری‌های سیستمیک مزمن، نظیر دیابت، سرطان لوزالعمده و اختلالات هورمونی می‌باشد (معتمدی، 1376).

مطلب مرتبط :   تعریف عملکرد شغلی و عوامل موثر بر ان

مهمترین عارضه‌ای که فرد را تهدید می‌کند، خطر اقدام به خودکشی در فرد افسرده است که علائم هشدار دهنده آن عبارتند از: گوشه گیری از خانواده و دوستان، به زبان آوردن اینکه می خواهد همه چیز را تمام کند، اقدام به نوشتن وصیت نامه و نیز خوشحالی ناگهانی پس از احساس ناامیدی طولانی مدت (معتمدی، 1376).

افسردگی حالت روانی است که مشخصه آن احساس غمگینی، تنهایی، ناامیدی، کاهش اعتماد به نفس، سرزنش خود، به همراه علائمی‌شامل کندی روان حرکتی، کناره گیری از ارتباطات بین فردی و نشانه‌های نباتی مانند بی خوابی و بی اشتهایی مشخص می‌شود.

این اصطلاح اشاره به نوع خلق فرد یا یک اختلال خلقی دارد (محسنی فر و همکاران 1382).

نجفی (1379) می‌گوید علائم کلیدی افسردگی عبارتند از خلق افسرده و از دست دادن علاقه یا لذت، شایع ترین علامت در افسردگی، کندی روان حرکتی است.  احساس غم، یاس، پوچی، و بی ارزشی، کاهش انرژی، اختلال خواب به خصوص از نوع بی خوابی در انتهای شب دیده می‌شود.

همچنین بیداری‌های مکرر شبانه، بی اشتهایی، کاهش وزن، اختلال قاعدگی، کاهش میل و عملکرد جنسی، اضطراب، سوء مصرف الکل، شکایات جسمی، اشکال در تمرکز و اختلال در تفکر نیز از موارد مهمی‌که با افسردگی همراه هستند، ذکر شده است.

سامانی و جوکار (1386) می‌گویند افسردگی حالتی است که در آن فرد، احساس می‌کند کنترل بر محیط پیرامون خود ندارد.  به عبارت دیگر افراد افسرده، احساس می‌کنند که پیوسته در معرض خطر و تهدید قرار دارند و امید کنترل وقایع در آنها بسیار کم است.

به نظر می‌رسد دو عامل در بروز میزان افسردگی در بیماران دیابتی مطرح باشد: اول درگیری با محدودیت‌ها و فکر کردن زیاد به وضعیت سلامتی؛ در این رابطه گیلدر و همکارانش (1385) مطرح کردند: «برای شخص دیابتی مسائل روانشناختی و اجتماعی ممکن به دلیل محدودیت رژیم غذایی و فعالیت و نیاز به مراقبت دقیق از خود و احتمال عوارض جسمی جدی پیش آید. »

دوم کم بودن سطح آگاهی از اصول خود مراقبتی، شاید ترس ایجاد شده به دنبال ناآگاهی از محدودیت‌ها و نحوه جلوگیری از عوارض در بالا بردن میزان افسردگی این بیماران نقش داشته باشد.  در همین رابطه پالینکاس و همکاران (1991) مطرح کردند: «ترس از آینده، وحشت از وخیم شدن بیماری، مرگ یا ناتوانی ممکن است آنقدر شدید باشدکه سبب ساز افسردگی در بیماران دیابتی گردد. » (به نقل از، سامانی و جوکار 1386).

 

2-1-1-15- اهمیت کنترل دیابت

اولین هدف درمان دیابت، برقراری بهبود مجدد بدن برای استفاده از کربوهیدرات است که در نتیجه آن، چربی‌ها و پروتئین‌ها به نحو طبیعی مصرف شوند.  امروز متخصصین معتقدند که با تنظیم دقیق قند خون، احتمال بروز عوارض شدید و ناگهانی دیابت (واکنش انسولین و کتواسیدوز) به پایین ترین حد رسیده و یا حتی به کلی برطرف می‌شود.  اگر دیابت در طی هفته‌ها و ماهها درمان نشود، امکان دارد عوارض میان مدت آن ظاهر شود.  جوانانی که به خوبی از دیابت شان مراقبت نمی‌کنند، ممکن است خوب رشد نکنند.  مراقبت ناکافی از دیابت در زنان باردار می‌تواند باعث بروز اختلالات قبل یا هنگام تولد شود.

مطلب مرتبط :   افسردگی از دیدگاه معنوی‌گرایی 

امروز شمار رو به افزایش تحقیقات و گزارش‌های علمی نشان می‌دهد که تنظیم دقیق قند خون احتمال بروز عوارض بلندمدت نظیر حملات قلبی، سکته، مشکلات کلیوی و بینایی را کاهش دهد.

– تأثیر اندوه و افسردگی بر دیابت

دیابت شیرین، نابسامانی متابولیسم و دستگاه عروقی است که به وسیله اختلالاتی در کنترل بدن بر گلوکز (قند)، لیپید (چربی) و پروتئین تظاهر می‌کند.  این بیماری ناشی از ترشح یا فعالیت مختل انسولین است.  این وضعیت در ضمن یک عارضه جانبی دراز مدت داروهای آنتاگونیست سروتونین دوپامین است که برای درمان روان پریشی به کار می‌رود.  تاریخجه ارثی و خانوادگی در شروع دیابت مؤثر است.  در عین حال آغاز ناگهانی آن اغلب مرتبط با استرس هیجانی است که تعادل هوموستاتیک (مربوط به خون) را در افراد آسیب پذیر به این بیماری مختل می‌کند.  عوامل روان شناختی که  به نظر مهم می‌رسد آنهایی است که باعث برانگیختن احساسات سرخوردگی، تنهایی و اندوه می‌شود.  بیماران مبتلا به دیابت معمولا باید کنترل غذایی را بر دیابت خود حفظ کنند.  آنان هنگامی‌که افسرده و اندوهگین هستند اغلب به صورتی خود تخریبی بیش از حد می خورند یا می نوشند و سبب می‌شوند دیابت آنان از کنترل خارج شود.  این واکنش به ویژه در بیماران با دیابت نوع یک شایع است.  اصطلاحاتی همچون دهانی، وابسته، جویای توجه مادر و بیش از حد انفعالی در مورد افرادی با این وضعیت به کار برده شده است.  روان درمانی حمایتی به کسب همکاری در تدبیر پزشکی این بیماری پیچیده کمک می‌کند، درمانگران بهتر است بیماران را به حفظ یک زندگی به هنجار تا آنجا که ممکن است تشویق کنند تا دریابند که آنان یک بیماری دیرپا اما قابل کنترل دارند.  در بیمارانی با دیابت شناخته شده، کتواسیدوزیس (DKA) میتواند سبب پرخاشگری و سردرگمی‌شود.  به میزانی شایع تر، پایین افتادن قند خون (اغلب در دیابتی‌هایی روی می‌دهد که الکل مصرف می‌کنند) می‌تواند سبب ایجاد حالات اضطرابی شدید، سردرگمی و رفتار مختل شود و البته رفتار نامتناسب ناشی از پایین افتادن قند خون را باید از آنچه ناشی از مستی معمولی است، متمایز گردد (فدایی، 1388).

 

 

[1] -دارای خاصیت تخریبی بر روی سلولهای کلیه

[2] – depression

[3] – Gilder

[4] – Palinkas