ابعاد رفتار شهروندی سازمانی

ابعاد رفتار شهروندی سازمانی

ادبیات کثیری حول محور رفتار شهروندی سازمانی  وجود دارد که در آن‌ها به مفهوم‌سازی‌های متعددی از رفتار شهروندی سازمانی پرداخته شده و این خود، موجب سردرگمی در فهم اصطلاح مذکور شده است. به‌رغم توجه فزاینده صاحب‌نظران به سازه رفتار شهروندی سازمانی، بین آنان در خصوص ابعاد مفهوم فوق اجماع نظر کامل وجود نداشته و مانند بسیاری دیگر از سازه‌های سازمانی، سازه رفتار شهروندی سازمانی نیز ابعادی چندگانه یافته است(رائوب، 2008: 183).

پژوهش‌های اولیه در خصوص سازه رفتار شهروندی سازمانی، نوع‌دوستی و تابعیت کلی از سازمان را رفتاری سودبخش برای سازمان تعریف کرده بودند. اسمیت و همکاران نوع‌دوستی را کمک به فرد خاص می‌دانند که به‌طور غیر‌مستقیم به سازمان سود می‌رساند به‌علاوه تابعیت کلی از سازمان را نیز رفتاری دانسته‌اند که بیشتر غیر‌شخصی بوده و نشان‌دهنده تابعیت فرد از هنجارهای سازمانی است، بنابراین رفتارهایی که برای کارمند خوب تعریف شده، زمینه‌هایی چون؛ پیروی از قوانین، مقررات و رویه‌های سازمانی حتی در شرایط عدم حضور کنترل‌کننده رسمی را شامل می‌شود(کاتلین[1]،2006: 32).

در تقسیم‌بندی دیگر، پژوهشگران در تبیین ماهیت و ابعاد رفتارهای شهروندی سازمانی بر دو بعد؛ رفتار شهروندی متمرکز بر افراد در سازمان[2] (سود بخشیدن به افراد درون سازمان) و رفتارهای شهروندی متمرکز بر سازمان[3] جهت سود رساندن به کل آن، متمرکز شده و مقصود آن‌ها از رفتار شهروندی سازمانی انجام وظایفی است که الزامی نبوده ولی انجام آن‌ها عملکرد سازمان را بهبود می‌بخشد (مانریکه و رودریگز[4]، 2007: 846).

مدل سه ‌بعدی رفتار شهروندی سازمانی در پژوهش‌های  بورمن و همکاران (2001)، بورمن و کلمن[5](2000) پدیدار شده است. در این مدل، رفتار شهروندی سازمانی از سه بعد؛ رفتار شهروندی میان فردی، رفتار شهروندی سازمانی و رفتار شهروندی شغلی تشکیل شده است (بیکتون[6] و همکاران،2008: 499).

مطلب مرتبط :   سیگنالینگ TGF-β1 در عضله اسکلتی

رفتار شهروندی میان فردی به رفتارهایی اطلاق می‌شود که از اعضای سازمان حمایت و به آن‌ها کمک می‌کند تا از طریق تلاش‌های همکارانه و تسهیل‌گرانه فراتر از انتظار خود را توسعه دهند. رفتار شهروندی سازمانی نیز به‌عنوان رفتاری که نشان‌دهنده تعهد به سازمان از طریق؛ تابعیت، وفاداری، پیروی از قوانین سازمانی و غیره می‌باشد، تعریف شده است و نهایتاً رفتار شهروندی شغلی نیز تلاش‌های اضافی فراتر از ملزومات شغلی را شامل می‌شود (دی‌گروت و براونلی، 2005: 1119).

پودساکف و همکاران در پژوهش خود، راجع به ادبیات رفتار شهروندی سازمانی تقریباً سی نوع رفتار شهروندی را شناسایی و انواع مختلف آن را در هفت دسته؛ رفتارهای کمک‌کننده، جوانمردی، وفاداری سازمانی، اطاعت سازمانی، ابتکارات فردی، فضیلت مدنی و توسعه شخصی طبقه‌بندی نموده‌اند(پودساکف و دیگران،2000: 516).

اسپکتور و فوکس[7]رفتار شهروندی سازمانی را به دو طبقه؛ تسهیل بین فردی و ازخودگذشتگی شغلی تقسیم کرده‌اند. تسهیل بین فردی شامل؛ رفتارهای بین فردی هدفمندی است که به موفقیت کلی سازمان کمک می‌کند و دربرگیرنده مجموعه‌ای از فعالیت‌های سنجیده و منطقی است که به بهبود روحیه، تشویق همکاران، برداشتن موانع برای اجرای وظایف و کمک به همکاران در انجام وظایف شغلی، کمک می‌دهد. تسهیل بین فردی شامل مواردی چون؛ تحسین همکاران هنگام کسب موفقیت، حمایت و روحیه دادن به همکاران دارای مشکلات شخصی، گفتگو با همکاران، بیان جملات مثبت در مورد کارمندان به‌منظور رشد احساس مثبت نسبت به خود و گروه و بروز رفتار عادلانه می‌باشد. ازخودگذشتگی شغلی نیز شامل رفتارهای منضبط ازجمله؛ دنبال کردن قوانین، سخت کار کردن و خلاقیت برای حل مشکلات کاری می‌باشد. ازخودگذشتگی مبنای انگیزش شغلی است و کارمندان را تشویق می‌نماید تا اعمالی را انجام دهند که به نفع سازمان باشد. نمونه‌هایی از رفتارهای فوق شامل؛ توجه به جزئیات مهم، تمرین نظم، خویشتن‌داری شخصی و خلاقیت برای حل مشکلات کاری است(اسپکتور و فکس،2002: 275).

مطلب مرتبط :   مزیت استفاده از روش لوله بازکنی با فنر

نت­میر رفتار شهروندی سازمانی را در چهار بعد؛ جوانمردی، آداب اجتماعی، وجدان کاری و نوع‌دوستی تقسیم‌بندی نموده است (نت­میر، 1997: 88).

به‌زعم فارح[8]عمده‌ترین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی شامل؛ نوع‌دوستی، روحیه جوانمردی، وظیفه‌شناسی، ادب و مهربانی، فضیلت مدنی، مشارکت وظیفه‌ای، مشارکت دفاعی و وفاداری سازمانی می‌باشد(فارح و دیگران،2004: 245).

در تقسیم‌بندی دیگر، مارکوزی رفتار شهروندی سازمانی را در دو بعد؛ یاری و کمک مثبت و فعال و نیز اجتناب از رفتارهایی که به همکاران و سازمان لطمه وارد می‌کند، تقسیم‌بندی نموده است(ویگودا و کوهن،2002: 315).

بر این‌ اساس و درمجموع می‌توان اذعان داشت؛ عمده‌ترین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی شامل؛ جوانمردی، نوع‌دوستی، وجدان کاری، ابتکار فردی، آداب اجتماعی، وفاداری سازمانی، توسعه خود و نزاکت سازمانی می‌باشند.

[1] Kathleen

[2] OCB-I

[3] OCB-O

[4] Manrique & Rodriguez

[5] Coleman

[6] Becton

[7] Spector & Fox

[8] Farh